ADR Report 2025-26: ભારતીય લોકશાહીમાં રાજકીય પક્ષોને મળતું ભંડોળ હંમેશા ચર્ચાનો વિષય રહ્યું છે. તાજેતરમાં એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (ADR) દ્વારા જાહેર કરાયેલા વર્ષ 2024-25ના અહેવાલે ચૂંટણી ટ્રસ્ટો દ્વારા થતા કરોડો રૂપિયાના વ્યવહારો પરથી પડદો ઉઠાવ્યો છે. આ અહેવાલ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે કોર્પોરેટ જગત અને વિવિધ ઉદ્યોગ ગૃહો ચૂંટણી ટ્રસ્ટોના માધ્યમથી રાજકીય પક્ષોની તિજોરીઓ ભરી રહ્યા છે, જેમાં સત્તાધારી પક્ષથી લઈને વિરોધ પક્ષો સુધીના આંકડાઓ આશ્ચર્યજનક છે. આ અહેવાલ મુજબ, દેશના સક્રિય ચૂંટણી ટ્રસ્ટો દ્વારા વિવિધ રાજકીય પક્ષોને મળેલા દાનમાં જંગી ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
આર્થિક યોગદાનમાં ગુજરાત અને કોર્પોરેટ સેક્ટરનું વર્ચસ્વ
વર્ષ 2024-25 દરમિયાન દેશના અગ્રણી ચૂંટણી ટ્રસ્ટોને કુલ રૂ.3826 કરોડથી વધુનું દાન પ્રાપ્ત થયું છે, જેનું વિતરણ વિવિધ રાજકીય પક્ષોને કરવામાં આવ્યું છે. આ દાન પ્રવાહમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ અને રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રનો દબદબો રહ્યો છે, તો બીજી તરફ રાજ્યવાર દાનની યાદીમાં ગુજરાત ટોચના પાંચ રાજ્યોમાં સ્થાન પામ્યું છે. ટોરેન્ટ પાવર અને આર્સેલર મિત્તલ જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓના યોગદાન સાથે આ રિપોર્ટ રાજકીય ભંડોળના બદલાતા સમીકરણો અને આર્થિક પારદર્શિતાની સ્થિતિને સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરે છે.
એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (ADR) દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા નાણાકીય વર્ષ 2024-25ના અહેવાલના આધારે ચૂંટણી ટ્રસ્ટો અને રાજકીય પક્ષોને મળેલા દાન અંગેનો વિસ્તૃત અહેવાલ નીચે મુજબ છે:
મુખ્ય આંકડાકીય વિગત
• કુલ દાન: નાણાકીય વર્ષ 2024-25 દરમિયાન 10 ચૂંટણી ટ્રસ્ટોને કોર્પોરેટ અને વ્યક્તિગત દાતાઓ પાસેથી કુલ રૂ.3826.3417 કરોડ પ્રાપ્ત થયા છે.
• વહેંચાયેલું દાન: ચૂંટણી ટ્રસ્ટોએ આમાંથી કુલ રૂ.3826.3522 કરોડ વિવિધ રાજકીય પક્ષોને વહેંચ્યા છે.
• નોંધાયેલા ટ્રસ્ટ: કુલ 20 નોંધાયેલા ચૂંટણી ટ્રસ્ટોમાંથી 15 ટ્રસ્ટોએ તેમના અહેવાલ રજૂ કર્યા હતા, જેમાંથી માત્ર 10 ટ્રસ્ટોએ જ દાન મેળવ્યા હોવાની જાહેરાત કરી છે.
કયા પક્ષને કેટલું દાન મળ્યું?
રાજકીય પક્ષોમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) સિંહફાળો મેળવવામાં સફળ રહી છે:
ભાજપ (BJP): કુલ દાનના 82.52% એટલે કે રૂ.3142.6549 કરોડ ભાજપને મળ્યા છે.
કોંગ્રેસ (INC): કુલ દાનના 7.81% એટલે કે રૂ.298.7795 કરોડ કોંગ્રેસના ફાળે આવ્યા છે.
તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (AITC): આ પક્ષને તમામ ટ્રસ્ટો તરફથી કુલ રૂ.102 કરોડ (2.67%) દાન મળ્યું છે.
અન્ય પક્ષો: અન્ય 19 રાજકીય પક્ષોને કુલ મળીને રૂ.267.9178 કરોડનું દાન પ્રાપ્ત થયું છે.
કુલ દાન રૂ. 3826.3522
કયા ક્ષેત્રે (Sector) સૌથી વધુ દાન આપ્યું?
ચૂંટણી ટ્રસ્ટને મળેલા દાનમાં વિવિધ વ્યાપારી ક્ષેત્રોનો ફાળો નીચે મુજબ છે:
મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર: રૂ.1,063.128 કરોડ (27.78%).
રિયલ એસ્ટેટ: રૂ.629.17 કરોડ (16.44%).
કમ્યુનિકેશન/IT/ટેલિકોમ: રૂ.451.8582 કરોડ (11.81%).
ફાઈનાન્સ: રૂ.389.8581 કરોડ (10.19%).
માઈનિંગ/કન્સ્ટ્રક્શન/ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: રૂ.358.6872 કરોડ (9.37%).
પાવર અને ઓઈલ: રૂ.255.9675 કરોડ (6.69%).
રાજ્યવાર દાનની વિગત: ગુજરાત પાંચમા ક્રમે
દાન આપવાની બાબતમાં મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય મોખરે રહ્યું છે:
મહારાષ્ટ્ર: રૂ.1225.4293 કરોડ સાથે પ્રથમ ક્રમે.
તેલંગાણા: રૂ.358.25 કરોડ સાથે બીજા ક્રમે.
હરિયાણા: રૂ.212.90 કરોડ સાથે ત્રીજા ક્રમે.
પશ્ચિમ બંગાળ: રૂ.203.8538 કરોડ સાથે ચોથા ક્રમે.
ગુજરાત: રૂ.200.50 કરોડ ના દાન સાથે પાંચમા ક્રમે છે.
મુખ્ય દાતા કંપનીઓ (ઓલ ઇન્ડિયા):
એલિવેટેડ એવન્યુ રિયાલ્ટી LLP: રૂ. 500 કરોડ.
ટાટા સન્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ: રૂ. 308.1324 કરોડ.
ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસીસ લિમિટેડ (TCS): રૂ. 217.6216 કરોડ.
મેઘા એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર લિમિટેડ: રૂ. 175.00 કરોડ
ચૂંટણી ટ્રસ્ટોની કામગીરી
અહેવાલ મુજબ, પ્રૂડન્ટ ઇલેક્ટોરલ ટ્રસ્ટ (Prudent Electoral Trust) એ સૌથી વધુ રૂ.2668.4917 કરોડનું દાન મેળવ્યું છે. સરકારી નિયમો મુજબ, દરેક ચૂંટણી ટ્રસ્ટે વર્ષ દરમિયાન મળેલા દાનના ઓછામાં ઓછા 95% રકમ રાજકીય પક્ષોને વહેંચવી અનિવાર્ય છે.
