– ભારત-અમેરિકા વચ્ચેના આંતરિક સંઘર્ષના મૂળમાં ‘કરન્સી’ !
– પીએમ મોદીએ રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદી નજીકના સમયમાં બંધ કરવાની ખાતરી આપી : પ્રમુખ ટ્રમ્પનો ફરી દાવો
– રશિયા પાસેથી ક્રુડની ખરીદી માટે યુઆનમાં ફરીથી ચૂકવણી ભારત અને ચીન વચ્ચે સંબંધો સુધર્યા હોવાના સંકેત
નવી દિલ્હી : ભારતે રશિયા પાસેથી ક્રુડ ઓઈલ ખરીદવા માટે ચીનના ચલણ યુઆનમાં પેમેન્ટ કરવાનું શરૂ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ડોલરના પ્રભુત્વને પડકાર્યું છે. ટ્રમ્પે બ્રિક્સ દેશોને ડોલરના વિકલ્પનું સમર્થન કરવા સામે ચેતવણી આપી હતી ત્યારે ભારત, રશિયા, ચીને બ્રિક્સનું ચલણ બનાવ્યા વિના જ ટ્રમ્પના ડોલરના અભિમાનને ચકનાચુર કરવાનો રસ્તો શોધી કાઢ્યો છે. બીજીબાજુ અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે શુક્રવારે ફરીથી દાવો કર્યો કે પીએમ મોદીએ રશિયાનું ક્રુડ ઓઈલ ખરીદવાનું ટૂંકમાં બંધ કરવાનું આશ્વાસન આપ્યું છે.
ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા બજારમાં રશિયન ક્રુડ ઓઈલની ખરીદી માટે ચીનના ચલણ યુઆનમાં પેમેન્ટ કરવાનું શરૂ કરીને હોબાળો મચાવી દીધો છે.
જોકે, ભારતની કુલ ખરીદીની સરખામણીમાં ચીનના ચલણમાં થનારા પેમેન્ટનું પ્રમાણ ઘણું ઓછું છે, પરંતુ તેનાથી ભારત તરફથી પેમેન્ટ સિસ્ટમમાં થયેલું પરિવર્તન સામે આવ્યું છે. નિષ્ણાતો આ બાબતને ભારત, રશિયા અને ચીને બ્રિક્સનું નવું ચલણ બનાવ્યા વિના જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં અમેરિકન ડોલરના પ્રભુત્વને ખતમ કરવાના પ્રયાસ તરીકે જૂએ છે.
ભારતના આ નાના પગલાંની ભૂ-રાજકીય સ્તરે મોટી અસર જોવા મળી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ચલણ બજારમાં એક યુઆનની કિંમત ૧૨.૩૪ ભારતીય રૂપિયા છે. રશિયાના નાયબ વડાપ્રધાન એલેક્ઝાન્ડર નોવાકે પુષ્ટી કરી છે કે ભારત હજુ પણ ક્રુડ ઓઈલ માટે મુખ્યરૂપે રશિયન ચલણ રુબલમાં પેમેન્ટ કરી રહ્યું છે, પરંતુ તેણે યુઆનનો પણ ઉપયોગ વધાર્યો છે. આ બાબત ભારત, રશિયા અને ચીનના ત્રિકોણીય ગઠબંધનને મજબૂત કરે છે, જેણે પ્રમુખ ટ્રમ્પની ડોલર ડિપ્લોમસીને મોટો ફટકો પહોંચાડયો છે.
એક મીડિયા રિપોર્ટ મુજબ ભારતની સરકારી કંપની આઈઓસીએ તાજેતરમાં જ રશિયન ક્રુડના બેથી ત્રણ કાર્ગો માટે યુઆનમાં પેમેન્ટ કર્યું છે. કેન્દ્ર સરકારનું આ પગલું ૨૦૨૩ના વલણમાં પરિવર્તનનો સંકેત આપે છે. તે સમયે ચીન સાથે તણાવપૂર્ણ સંબંધોના પગલે સરકારી રિફાઈનરીઓએ યુઆનમાં પેમેન્ટ અટકાવી દીધું હતું જ્યારે ખાનગી રિફાઈનરીઓએ યુઆનમાં પેમેન્ટ ચાલુ રાખ્યું હતું. જોકે, ભારત તરફથી ચીનના ચલણમાં ફરીથી પેમેન્ટ શરૂ કરવાની બાબત એવા પણ સંકેત આપે છે કે ભારત-ચીનના સંબંધો હવે સુધરી રહ્યા છે.
હવે ભારતે રશિયન ક્રુડ ઓઈલની ખરીદી માટે યુઆનમાં પેમેન્ટ કરતા ડોલરના પ્રભુત્વને પડકાર મળશે. ભારત, રશિયા અને ચીનનો યુઆન આધારિત વેપાર તેના પહેલા તબક્કાનું વાસ્તવિક સ્વરૂપ છે. જોકે, ભારતનો આ યુઆન પ્રયોગ ભૂ-રાજકીયના બદલે એક વ્યાવહારિક મિકેનિઝમ છે, જેથી તેને રશિયાનું ક્રુડ ઓઈલ સસ્તામાં મળી શકે અને પશ્ચિમી પ્રતિબંધોનો સામનો કરી શકાય.
દરમિયાન અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે શુક્રવારે ફરી એક વખત દાવો કર્યો છે કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ રશિયા પાસેથી ક્રુડ ઓઈલની ખરીદી નજીકના સમયમાં બંધ કરી દેવાશે તેવું મને આશ્વાસન આપ્યું છે. યુક્રેનના પ્રમુખ વોલોદિમિર ઝેલેન્સ્કી સાથે ચર્ચા સમયે શુક્રવારે ટ્રમ્પે કહ્યું કે, ભારતે રશિયા પાસેથી તેની ક્રુડ ઓઈલની ખરીદી ઘટાડી દીધી છે અને નજીકના સમયમાં સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેશે. ભારત રશિયા પાસેથી ૩૮ ટકા ક્રુડ ઓઈલ ખરીદતું હતું અને હવે ખરીદીમાં ક્રમશઃ ઘટાડો કરશે.
બ્રિક્સ દેશોનો 90 ટકા વેપાર સ્થાનિક ચલણમાં
આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં ડોલરનો વૈશ્વિક હિસ્સો 73 ટકાથી ઘટીને 54 ટકા થયો
– રશિયાને સ્વિફ્ટ પેમેન્ટ સિસ્ટમમાંથી બહાર કરી ડોલરનો ‘હથિયાર’ તરીકે ઉપયોગ ચોંકાવનારો
નવી દિલ્હી : વૈશ્વિક જીડીપીના લગભગ ૪૦ ટકા અને વસતીના ૪૫ ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ ધરાવતા બ્રિક્સ દેશો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ડોલરનું પ્રભુત્વ ખતમ કરવા માગે છે. વર્ષ ૨૦૨૫ સુધીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં ડોલરનો વૈશ્વિક હિસ્સો ૭૩ ટકાથી ઘટીને ૫૪ ટકા રહી ગયો છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ગયા વર્ષે બ્રિક્સ દેશોને બ્રિક્સનું નવું ચલણ બનાવવા સામે ૧૦૦ ટકા ટેરિફ નાંખવાની અને અમેરિકન બજારમાંથી વિદાય કરી દેવાની ધમકી આપી હતી. આવા સમયે અમેરિકન ડોલરનું વૈશ્વિક પ્રભુત્વ ઘટે અને પોતાના દેશોની આર્થિક અને ભૂ-રાજકીય સ્વાયત્તતા વધે તે માટે બ્રિક્સ દેશો ડી-ડોલરાઈઝેશન ઈચ્છે છે. યુક્રેન યુદ્ધ પછી અમેરિકાના નેતૃત્વમાં પશ્ચિમી દેશોએ રશિયા પર પ્રતિબંધ મૂક્યા અને રશિયાને સ્વિફ્ટ પેમેન્ટ સિસ્ટમમાંથી બહાર કરી દીધું. જેના પગલે બ્રિક્સ દેશોને ખ્યાલ આવ્યો કે અમેરિકા ડોલરનો ઉપયોગ ‘હથિયાર’ તરીકે પણ કરી શકે છે.
જોકે, બ્રિક્સ દેશોના નવા ચલણ સામે ટ્રમ્પે ૧૦૦ ટકા ટેરિફની ચેતવણી આપ્યા પછી બ્રિક્સના નવા ચલણના પ્રસ્તાવ અંગેની પ્રક્રિયા ધીમી થઈ ગઈ છે. હવે બ્રિક્સ દેશો સ્થાનિક ચલણોમાં વેપાર પર ભાર મૂકી રહ્યા છે. આવા સમયે બ્રિક્સ પે એક વિકેન્દ્રીત પેમેન્ટ પ્લેટફોર્મના સ્વરૂપમાં વિકસી રહ્યું છે, જે સ્વિફ્ટનો વિકલ્પ બની શકે છે. ૨૦૨૫માં બ્રિક્સ દેશોનો ૯૦ ટકા વેપાર સ્થાનિક ચલણોમાં થયો છે.
