Waqf Bill: વક્ફ બિલ આખરે સંસદના બંને ગૃહમાંથી પાસ થઈ ગયું છે. બિલ પાસ થયા બાદ NDAમાં નવા રાજકીય સમીકરણો બની રહ્યા છે. બધા રાજકીય પક્ષો સ્વીકારે છે કે, આ બિલ પાસ કરવું, તે પણ ત્યારે જ્યારે ત્રીજી વખત મોદી સરકાર ગૃહમાં એકલી બહુમતીથી વંચિત રહી છે અને બહુમતી માટે પોતાના સાથી પક્ષો પર નિર્ભર છે, તે ગઠબંધન રાજકારણની ગતિશીલતામાં એક મહત્ત્તવપૂર્ણ પરિવર્તન દર્શાવે છે.
તેનું કારણ એ છે કે, બિલ પાસ થવાથી લઘુમતી સમુદાયો સાથે સબંધિત મુદ્દાઓ પ્રત્યે સાથી પક્ષોની પ્રદર્શિત રાજકીય સંવેદનશીલતા પર પરંપરાગત ગઠબંધનની લીડ સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. ભાજપના સાથી પક્ષો ખાસ કરીને ટીડીપી, JDU અને એલજેપી (રામવિલાસ) એ જ સાથી પક્ષો હતા જેમણે મુસ્લિમ ભાવનાઓ પ્રત્યે પોતાની સંવેદનશીલતાનો હવાલો આપીને ગઠબંધનના ભાજપના મુખ્ય વૈચારિક મુદ્દાઓને પડતાં મૂકીને વાજપેયી સરકારને એક સામાન્ય લઘુત્તમ કાર્યક્રમ સુધી મર્યાદિત રહેવા માટે મજબૂર કરી હતી.
વક્ફ બિલ પાસ થવું કેમ મહત્ત્તવપૂર્ણ છે?
તેથી મોદી સરકાર દ્વારા ગઠબંધન સંવેદનશીલતાના માધ્યમથી વક્ફ બિલ(એક એવો વિષય જે ધાર્મિક ધોરણે સંવેદનશીલતા કલમ 370, UCC અને ટ્રિપલ તલાક સમાન છે)ને આગળ ધપાવવાનું રાજકીય મહત્ત્વ બીજી મોદી સરકાર દ્વારા કલમ 370 અને ટ્રિપલ તલાક નાબૂદ કરવાના બિલો પસાર કરવા કરતાં વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
તેમાં પાછલી લોકસભામાં ભાજપે પ્રચંડ બહુમતીનો ઉપયોગ કરીને તત્કાલિન સાથીઓ અને તટસ્થ લોકોનો વિરોધ, સોદાબાજી અને બ્લેકમેલ કરવાની ક્ષમતાને અસરકારક ઢંગથી તટસ્થ કરી હતી. કેટલાક લોકો માટે એવું દેખાડે છે કે કેવી રીતે ગઠબંધન રાજકારણની ગતિશીલતા અને સત્તાનું બંધન નવી ચૂંટણી ધરી તરીકે ‘બહુમતી સંવેદનશીલતા’ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
ઘણા નેતાઓનું માનવું છે કે વક્ફ બિલને સફળ રીતે આગળ વધારવાથી ત્રણ પરિબળોનો સંકેત મળી શકે છે, સૌથી પહેલાં તો આ પ્રકરણથી વિપક્ષની એ આશા ઓછી થઈ ગઈ છે કે NDAના સાથી પક્ષો વૈચારિક મતભેદોને કારણે ત્રીજી મોદી સરકારને જોખમમાં મૂકી શકે છે.
આ પણ વાંચો: ‘વક્ફના નામ પર કબજે કરાયેલી જમીનો પરત લઈશું’, મુખ્યમંત્રી યોગીએ આગળનો પ્લાન કર્યો જાહેર
બીજું એ કે, વક્ફ બિલ પાસ થવાથી સરકાર પોતાના પેન્ડિંગ વૈચારિક એજન્ડા – સમાન નાગરિક સંહિતાને પોતાની રાજકીય સુવિધાના સમય પર આગળ વધારવાની ઇચ્છા થઈ શકે છે. ત્રીજું એ કે ગઠબંધનના વધતા આત્મવિશ્વાસથી સરકાર આર્થિક અને શાસન સુધારણાના એજન્ડા પર વધુ મહત્ત્વાકાંક્ષી રીતે કાર્ય કરી શકે છે, જેનાથી સાથી પક્ષોને વાજબી શરતો પર વધુ ઉદાર બનાવી શકાય છે.
NDAના સાથીઓને કર્યા મર્યાદિત
આ ગઠબંધનની પૃષ્ઠભૂમિએ વર્ષના અંતમાં યોજાનારી બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં બંને પક્ષો માટે ઘણું દાવ પર લગાવી દીધું છે. ભાજપ અને કેન્દ્ર માટે રાજકીય અને ગઠબંધનની જગ્યા બનાવવા માટે અને વિપક્ષને રાજકીય હવા હાસંલ કરવા માટે. વક્ફ બિલ પાસ થયા પહેલા સંસદમાં થયેલા રાજકીય ખેલમાં વિપક્ષે જોયું કે કેવી રીતે મોદી સરકારના સત્તાના ખેલે NDA સાથીઓને તેમના ગઠબંધનની મર્યાદામાં મર્યાદિત કરી દીધા છે.
ત્યારે લોજપા, TDPએ સમર્થન પાછું ખેંચ્યું
લોજપા જેણે બિહારના મુસ્લિમ મતદારો પ્રત્યે સંવેદનશીલતાને કારણે ગુજરાત રમખાણોના મુદ્દા પર વાજપેયી સરકાર પાસેથી સમર્થન પાછું ખેંચી લીધું હતું તેણે હવે બિહાર ચૂંટણી પહેલા વક્ફ બિલને સમર્થન આપ્યું છે. આ બિલ્કુલ એવું જ છે જેવું ટીડીપીએ કર્યું છે. ટીડીપીએ પણ ગુજરાતના મુદ્દા દરમિયાન તેની ‘લઘુમતી સંવેદનશીલતા’ના કારણે જોરદાર વિરોધ કર્યો હતો (વાજપેયી સરકારનું સમર્થન કરતાં પણ) અને બાદમાં આંધ્રપ્રદેશના વિશેષ દરજ્જાના મુદ્દા પર પહેલી મોદી સરકાર પાસેથી સમર્થન પાછું ખેંચી લીધું હતું. જોકે, બાદમાં ભાજપની આગેવાની હેઠળના ખેમામાં મજબૂર થઈ હતી.
બિહાર ચૂંટણી પહેલા JDUએ સૌથી મોટું જોખમ લીધું
બિહારની ચૂંટણી પહેલા મુસ્લિમોની નારાજગીનું જોખમ ઉઠાવીને પણ JDU દ્વારા બિલને સમર્થન આપવું એ ઘણા લોકોને આશ્ચર્યચકિત નથી કરતું. આ પગલાને વધુ ‘સંયમી પક્ષ’ રૂપમાં જોવામાં આવી રહ્યું છે, કારણ કે નીતિશ કુમાર સ્પષ્ટપણે પોતાના રાજકીય સ્વભાવમાં નથી.
ભાજપના સાથી પક્ષોએ બિલને પોતાનું સમર્થનને એ દાવો કરીને યોગ્ય ઠેરવ્યું કે, સરકારે પૂર્વવ્યાપી ખંડ પર પોતાની ચિંતાઓ દૂર કરી છે. રાજ્ય વક્ફ કાઉન્સિલોએ રાજ્ય સરકારોની સ્થિતિ જાળવી રાખી છે, જ્યારે સંસદમાં વિપક્ષ અને બહાર મુસ્લિમ સંસ્થાન આ આશ્વાસનને માત્ર દેખાડો ગણાવી રહ્યા છે.
