આકાશમાં અનિયંત્રિત રાસાયણિક પ્રયોગ ચિંતાજનક : 5 વર્ષ પછી દરેક ઉપગ્રહ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશીને બળતી વખતે વાતાવરણમાં 30 કિલોગ્રામ એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઈડ છોડે છે તે જોખમી
ભુજ, : વર્ષો પહેલાં રાત્રિના આકાશની એક અલગ જ નિર્મળતા હતી. એ વખતે આકાશમાં માત્ર તારાઓ, ગ્રહો અને આકાશગંગાનું જ સામ્રાજ્ય હતું. પરંતુ, સમયની સાથે આ પવિત્ર આકાશનો ચહેરો બદલાઈ રહ્યો છે. શહેરીકરણ અને વધારે પડતી રોશનીને કારણે આકાશનું અંધારાપણું તો ખોવાઈ રહ્યું જ છે ત્યાં હવે બીજી મુસીબત સામે આવી છે. તાજેતરમાં, 16 માર્ચ, 2026ના રોજ સ્પેસએક્સ દ્વારા ફાલ્કન 9 રોકેટનું એક લોન્ચિંગ ઇતિહાસમાં વિશેષ બની ગયું. આ મિશનમાં ૨૫ નવા સ્ટારલિંક સેટેલાઇટ્સ પૃથ્વીની નીચલી કક્ષામાં સ્થાપિત કરાયા, અને આ સાથે જ પ્રથમ વખત એકસાથે ૧૦,૦૦૦થી વધુ સ્ટારલિંક્સ સેટેલાઇટ્સ પૃથ્વીને ચક્કર લગાવતા થઈ ગયા છે.
2019માં જ્યારે પ્રથમ ઓપરેશનલ સ્ટારલિંક્સ લોન્ચ થયા, ત્યારે સમગ્ર દુનિયામાં કુલ 2,000 જેટલા જ સક્રિય ઉપગ્રહો હતા. આજે માત્ર સ્ટારલિંક જ આ આંકડાને પાંચ ગણો પાછળ મૂકી ચૂક્યું છે. 2026 સુધીમાં 11,500થી વધુ સ્ટારલિંક્સ લોન્ચ થઈ ચૂક્યા છે, જે એક અસાધારણ ટેકનોજીકલ સિદ્વિ છે. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદેશ્ય વિશ્વભરના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં હાઈ-સ્પીડ ઇન્ટરનેટ પહોંચાડવાનો છે, જે માનવ વિકાસ માટે અનિવાર્ય છે.
પરંતુ, ખગોળ શોખીનો માટે આ વિકાસ સાથે કેટલીક ગંભીર ચિંતાઓ પણ જોડાયેલી છે. જો તમે સંધ્યાકાળે કે વહેલી પરોઢે ખુલ્લા આકાશમાં જુઓ, તો સીધી લાઇનમાં આગળ વધતા પ્રકાશબિંદુઓની ‘સ્ટારલિંક ટ્રેન’ સ્પષ્ટ દેખાય છે. આ પ્રકાશ પ્રદૂષણ આપણા ખગોળીય અવલોકનોને પ્રભાવિત કરી રહ્યું છે. એસ્ટ્રોફોટોગ્રાફીમાં લાંબા એક્સપોઝરવાળા ફોટાઓમાં સેટેલાઇટની સફેદ લાઈનો દેખાવા લાગી છે, જે આકાશી સંશોધન માટે એક મોટો પડકાર છે.
એક નવી ચિંતા આ ઉપગ્રહોના જીવનકાળ સાથે જોડાયેલી છે. લગભગ ૫ાંચ વર્ષ પછી આ સેટેલાઇટ્સ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશીને બળી જાય છે. અત્યાર સુધીમાં 1,500થી વધુ સ્ટારલિંક્સ રિ-એન્ટર થઈ ચૂક્યા છે, અને દરેક ઉપગ્રહ બળતી વખતે આશરે ૩૦ કિલોગ્રામ એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઈડ વાતાવરણમાં છોડે છે. આ એક પ્રકારનું ‘અનિયંત્રિત રસાયણિક પ્રયોગ’ છે, જેના લાંબા ગાળાના પરિણામો શું આવશે તે હજી ચર્ચાનો જ વિષય છે. આજે પ્રશ્ર એ નથી કે સ્ટારલિંક યોગ્ય છે કે નહીં? પ્રશ્ર એ છે કે પ્રગતિ અને કુદરતી આકાશ વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવવું. શું આપણે વિકાસ માટે આકાશની સુંદરતા ગુમાવી દઈશું? આકાશ હવે માત્ર ‘કુદરતી આકાશ’ નથી રહ્યું તે ‘ટેકનોલોજી આકાશ’ બની રહ્યું છે.
