India’s Birth Rate Decline: દેશમાં સતત બીજા વર્ષે શાળાઓમાં પ્રવેશ મેળવનારા બાળકોની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે. સરકારી આંકડા અનુસાર, વર્ષ 2024-25માં પહેલાની સરખામણીમાં 11 લાખ ઓછા બાળકો નોંધાયા હતા. એટલું જ નહીં, આ દરમિયાન એવું પણ જોવા મળ્યું છે કે સરકારી અને ખાનગી શાળાઓમાં બાળકોના નોંધણીમાં ઘટાડો થયો છે. ખાનગી શાળાઓમાં પ્રવેશ લેનારા લોકોની સંખ્યામાં મોટો વધારો થયો છે. શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા જિલ્લા સ્તરે એકત્રિત કરવામાં આવેલા ડેટામાંથી આ માહિતી પ્રાપ્ત થઈ છે. પૂર્વ-પ્રાથમિકથી ઉચ્ચતર માધ્યમિક સુધીના ડેટા અનુસાર, 2024-25માં શાળાઓમાં 24.69 કરોડ નોંધણી થઈ છે. અગાઉ 2023-24માં, આ આંકડો 24.80 કરોડ હતો.
જન્મ દરમાં ઘટાડાને કારણે આ પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ
અહેવાલો અનુસાર, વર્ષ 2022-23માં આ આંકડો 25.18 કરોડ હતો. આ રીતે બે વર્ષ પહેલાની સરખામણીમાં 49 લાખનો ઘટાડો થયો છે. 2022-23માં પહેલીવાર શાળાઓમાં બાળકોના પ્રવેશમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો. ગુરુવારે ડેટા જાહેર કરતા, શિક્ષણ મંત્રાલયે પણ આ ઘટાડાનું કારણ જણાવ્યું. મંત્રાલયનું કહેવું છે કે કદાચ જન્મ દરમાં ઘટાડાને કારણે આ પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે. જોકે, મંત્રાલયે એમ પણ કહ્યું છે કે નવા વસ્તી ગણતરીના ડેટાથી સ્પષ્ટ થશે કે આ ઘટાડો જન્મ દરમાં ઘટાડાને કારણે છે કે બીજું કંઈક. પરંતુ એ ચોક્કસ છે કે જો પૂર્વ-પ્રાથમિક સ્તરે શાળાએ જતા બાળકોના પ્રવેશની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે, તો તેનું સ્પષ્ટ કારણ વસ્તી વૃદ્ધિ દરમાં ઘટાડો છે.
આ પણ વાંચો: મરાઠા આંદોલનને કારણે મુંબઈ થંભી ગયું, હજારોની ભીડ રસ્તે ઉતરી, મનોજ જરાંગે ફરી ભૂખ હડતાળ પર
આ આંકડાઓથી ઘણી બાબતો સ્પષ્ટ થઈ છે. જેમ કે સરકારી શાળાઓ પ્રત્યેનો ઝુકાવ સતત ઘટી રહ્યો છે અને લોકો ફક્ત ખાનગી શાળાઓમાં બાળકોને શિક્ષણ આપવાને મહત્ત્વ આપી રહ્યા છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી, સરકારી શાળાઓમાં નોંધણીની સંખ્યા સતત ઘટી રહી છે, જ્યારે ખાનગી શાળાઓમાં આ આંકડો વધી રહ્યો છે. 2024-25માં સરકારી શાળાઓમાં ફક્ત 12.16 કરોડ નોંધણી થઈ છે. આ ઉપરાંત, ખાનગી શાળાઓમાં આ સંખ્યા 9.59 કરોડ છે. 2022માં ખાનગી શાળાઓમાં જતા બાળકોની સંખ્યા 8.42 કરોડ હતી. જ્યારે સરકારી શાળાઓનો આંકડો 12.75 કરોડ હતો. આ રીતે સરકારી શાળાઓમાં નોંધણીની સંખ્યામાં 59 લાખનો ઘટાડો થયો.
2050 સુધીમાં પરિસ્થિતિ ઘણી બદલાઈ શકે છે
ઉલ્લેખનીય છે કે, ભારતમાં જન્મ દર હવે ઘટી રહ્યો છે. આગામી બે દાયકા સુધી તેની અસર બહુ જોવા મળશે નહીં, પરંતુ 2050 સુધીમાં પરિસ્થિતિ ઘણી બદલાઈ શકે છે. એટલું જ નહીં, આ સદીના અંત સુધીમાં ભારતમાં વસ્તીમાં પણ ઘટાડો થવાની ધારણા છે. શિક્ષણ મંત્રાલયનો આ ડેટા એ પણ દર્શાવે છે કે મોટી સંખ્યામાં પરિવારો વસ્તીમાં વધુ વધારો કરવા માંગતા નથી. મોંઘા શિક્ષણ, તબીબી સારવાર અને અન્ય સમસ્યાઓને કારણે, લોકો ઓછા બાળકો પેદા કરવામાં રસ ધરાવે છે.
