Gujarat budget 2026-27 : ગુજરાત બજેટ 2026-27: નાણામંત્રી કનુ દેસાઈ રચશે ઇતિહાસ, શું બજેટ ₹4 લાખ કરોડની ઐતિહાસિક સપાટી વટાવે તેવી શક્યતાઓ સેવાઇ રહી છે. ગુજરાત વિધાનસભાના બજેટ સત્રના ત્રીજા દિવસે રાજ્યનું ભાવિ નક્કી કરતું નાણાકીય વર્ષ 2026-27નું બજેટ રજૂ થવા જઈ રહ્યું છે. નાણામંત્રી કનુ દેસાઈ સતત પાંચમી વખત બજેટ રજૂ કરીને એક નવો વિક્રમ સ્થાપિત કરશે. આ વર્ષનું બજેટ માત્ર આંકડાઓની માયાજાળ નહીં, પરંતુ આગામી કોમનવેલ્થ ગેમ્સ અને મહાનગરપાલિકાની ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરાયેલું ‘માસ્ટરસ્ટ્રોક’ સાબિત થઈ શકે છે.
Gujarat Budget 2026 LIVE UPDATES :
બજેટનું કદ: ₹4 લાખ કરોડનો ટાર્ગેટ
નિષ્ણાતોના મતે, આ વખતે ગુજરાતનું બજેટ ₹4,00,000 કરોડને પાર કરી શકે છે. જેનું મુખ્ય કારણ રાજ્યમાં વધી રહેલું આંતરમાળખાકીય રોકાણ અને સામાજિક કલ્યાણની યોજનાઓ છે.
આવક અને ખર્ચનું ગણિત (રૂપિયો ક્યાંથી આવ્યો અને ક્યાં ગયો?)
આવકના મુખ્ય સ્ત્રોત:
GST અને અન્ય કરવેરા: 43.22%
જાહેર દેવું અને લોન વસૂલાત: 30.47%
કેન્દ્રીય વેરામાં હિસ્સો: 13.47%
કેન્દ્રીય ગ્રાન્ટ: 11.97%
ખર્ચની ફાળવણી
વિકાસલક્ષી ખર્ચ: 65.57% (શિક્ષણ, આરોગ્ય, ઉદ્યોગ)
બિન-વિકાસલક્ષી ખર્ચ: 23.45% (વહીવટી ખર્ચ)
દેવું ચૂકવણું: 9.16%
લોન અને પેશગી: 1.31%
આ વખતે બજેટમાં આ ક્ષેત્રો પર વિશેષ ભાર રહેશે
કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2030ની તૈયારી: સ્પોર્ટ્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સ્ટેડિયમોના આધુનિકીકરણ માટે મોટી ફાળવણી.
મેટ્રો કનેક્ટિવિટી: અમદાવાદ-ગાંધીનગર બાદ હવે સુરત અને અન્ય શહેરોમાં મેટ્રોના વિસ્તરણ માટે બજેટ ફાળવાશે.
ગ્રીન એનર્જી: સોલાર પેનલ અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન માટે નવી સબસિડી યોજનાઓ.
શહેરી વિકાસ: મહાનગરપાલિકાની ચૂંટણીઓ નજીક હોવાથી સ્માર્ટ સિટી અને ફ્લાયઓવર પ્રોજેક્ટ્સની લહાણી થઈ શકે છે.
કૃષિ રાહત: ખેડૂતો માટે વ્યાજ સહાય અને ડ્રોન ટેકનોલોજીના ઉપયોગ માટે પ્રોત્સાહન.
કનુ દેસાઈનું આ પાંચમું બજેટ ‘વિકસિત ગુજરાત @ 2047’ ના પાયા સમાન હશે. વધતા જતા જાહેર દેવા વચ્ચે વિકાસની ગતિ જાળવી રાખવી એ સરકાર માટે મુખ્ય પડકાર રહેશે.
‘ગ્રીન ગ્રોથ’ (Green Growth) પર વિશેષ ભાર
આ વખતે ગુજરાત સરકાર તેના બજેટમાં ‘નેટ ઝીરો’ લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટે મોટી રકમ ફાળવી શકે છે.
વિશેષતા: કચ્છ અને બનાસકાંઠામાં રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક માટે ખાસ પ્રોત્સાહન.
ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV): જાહેર પરિવહનમાં (ST બસો અને સિટી બસો) 100% ઇલેક્ટ્રિક બસો લાવવા માટે મોટું બજેટ ફાળવવામાં આવી શકે છે.
2. ઓલિમ્પિક અને કોમનવેલ્થ ગેમ્સની તૈયારી (Mission 2030/2036)
ગુજરાત 2030ની કોમનવેલ્થ અને 2036ની ઓલિમ્પિક ગેમ્સ માટે બિડ કરી રહ્યું છે.
સ્પોર્ટ્સ સિટી: અમદાવાદના નારણપુરા અને મોટેરા વિસ્તારને ‘વર્લ્ડ ક્લાસ સ્પોર્ટ્સ ડિસ્ટ્રિક્ટ’ તરીકે વિકસાવવા માટે ₹2,000 થી ₹5,000 કરોડની વિશેષ જોગવાઈ થઈ શકે છે.
ખેલાડીઓ માટે: ‘શક્તિદૂત’ જેવી યોજનાઓના બજેટમાં વધારો કરીને ગ્રામીણ સ્તરે સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ બનાવવાની જાહેરાત થઈ શકે છે.
3. ‘સેમિકન્ડક્ટર હબ’ અને ‘ગિફ્ટ સિટી’ (GIFT City) નો વિસ્તાર
ટેકનોલોજી: સાણંદ અને ધોલેરામાં સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ્સ માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (પાણી અને વીજળી) પાછળ મોટો ખર્ચ કરવામાં આવશે.
GIFT City: ગિફ્ટ સિટીના બીજા ફેઝના વિસ્તરણ માટે અને ત્યાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની ફિન્ટેક યુનિવર્સિટીઓ સ્થાપવા માટે જમીન અને સબસિડીની જાહેરાત થઈ શકે છે.
4. આરોગ્ય ક્ષેત્રે ‘પીએમ જેવાય’ (PM-JAY) માં વધારો
ગત બજેટમાં આયુષ્માન કાર્ડની મર્યાદા ₹10 લાખ કરવામાં આવી હતી. આ વખતે આ યોજના હેઠળ વધુ ગંભીર રોગોને આવરી લેવા અને નવી સરકારી મેડિકલ કોલેજો (ખાસ કરીને આદિવાસી વિસ્તારોમાં) માટે ફાળવણી વધી શકે છે.
5. ડ્રોન અને એગ્રી-ટેક (Agri-Tech)
ખેડૂતો માટે માત્ર સબસિડી નહીં, પરંતુ ‘નેનો યુરિયા’ અને ‘ડ્રોન દ્વારા છંટકાવ’ માટે સહકારી મંડળીઓને મોટી ગ્રાન્ટ આપવાની યોજના અમલમાં આવી શકે છે.
આર્થિક પડકાર
બજેટમાં એક મહત્વનો મુદ્દો ‘દેવું (Public Debt)’ રહેશે.
ચિંતાનો વિષય: વર્ષ 2025-26 ના અંતે દેવું ₹3.99 લાખ કરોડની આસપાસ હતું. જો બજેટ ₹4 લાખ કરોડને પાર કરે છે, તો દેવું પણ ₹4.50 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે.
વ્યાજની ચુકવણી: રાજ્ય સરકાર તેની કુલ આવકનો આશરે 15% થી 18% હિસ્સો માત્ર જૂના દેવાના વ્યાજ ચૂકવવામાં વાપરે છે, જે એક મોટો આર્થિક પડકાર છે.
1. ‘ગ્રીન ગ્રોથ’ (Green Growth) પર વિશેષ ભાર
આ વખતે ગુજરાત સરકાર તેના બજેટમાં ‘નેટ ઝીરો’ લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટે મોટી રકમ ફાળવી શકે છે.
વિશેષતા: કચ્છ અને બનાસકાંઠામાં રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક માટે ખાસ પ્રોત્સાહન.
ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV): જાહેર પરિવહનમાં (ST બસો અને સિટી બસો) 100% ઇલેક્ટ્રિક બસો લાવવા માટે મોટું બજેટ ફાળવવામાં આવી શકે છે.
2. ઓલિમ્પિક અને કોમનવેલ્થ ગેમ્સની તૈયારી (Mission 2030/2036)
ગુજરાત 2030ની કોમનવેલ્થ અને 2036ની ઓલિમ્પિક ગેમ્સ માટે બિડ કરી રહ્યું છે.
સ્પોર્ટ્સ સિટી: અમદાવાદના નારણપુરા અને મોટેરા વિસ્તારને ‘વર્લ્ડ ક્લાસ સ્પોર્ટ્સ ડિસ્ટ્રિક્ટ’ તરીકે વિકસાવવા માટે ₹2,000 થી ₹5,000 કરોડની વિશેષ જોગવાઈ થઈ શકે છે.
ખેલાડીઓ માટે: ‘શક્તિદૂત’ જેવી યોજનાઓના બજેટમાં વધારો કરીને ગ્રામીણ સ્તરે સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ બનાવવાની જાહેરાત થઈ શકે છે.
3. ‘સેમિકન્ડક્ટર હબ’ અને ‘ગિફ્ટ સિટી’ (GIFT City) નો વિસ્તાર
ટેકનોલોજી: સાણંદ અને ધોલેરામાં સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ્સ માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (પાણી અને વીજળી) પાછળ મોટો ખર્ચ કરવામાં આવશે.
GIFT City: ગિફ્ટ સિટીના બીજા ફેઝના વિસ્તરણ માટે અને ત્યાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની ફિન્ટેક યુનિવર્સિટીઓ સ્થાપવા માટે જમીન અને સબસિડીની જાહેરાત થઈ શકે છે.
4. આરોગ્ય ક્ષેત્રે ‘પીએમ જેવાય’ (PM-JAY) માં વધારો
ગત બજેટમાં આયુષ્માન કાર્ડની મર્યાદા ₹10 લાખ કરવામાં આવી હતી. આ વખતે આ યોજના હેઠળ વધુ ગંભીર રોગોને આવરી લેવા અને નવી સરકારી મેડિકલ કોલેજો (ખાસ કરીને આદિવાસી વિસ્તારોમાં) માટે ફાળવણી વધી શકે છે.
5. ડ્રોન અને એગ્રી-ટેક (Agri-Tech)
ખેડૂતો માટે માત્ર સબસિડી નહીં, પરંતુ ‘નેનો યુરિયા’ અને ‘ડ્રોન દ્વારા છંટકાવ’ માટે સહકારી મંડળીઓને મોટી ગ્રાન્ટ આપવાની યોજના અમલમાં આવી શકે છે.
| વિગત | આંકડાકીય માહિતી (આશરે) |
| કુલ બજેટનું કદ | 3.70 લાખ કરોડ રૂપિયા |
| રાજ્યનું જાહેર દેવું | 3.99 લાખ કરોડ રૂપિયા |
| નાગરિક દીઠ દેવું | 57000 રૂપિયા પ્રતિ વ્યક્તિ |
| મહેસૂલી ખર્ચ | 2.36 લાખ કરોડ રૂપિયા |
| મૂડી ખર્ચ (વિકાસલક્ષી) | 1.34 લાખ કરોડ રૂપિયા |
| કર્મચારીઓના પગાર ખર્ચ | 52,847 કરોડ રૂપિયા(4.55 લાખ કર્મચારીઓ) |
| પેન્શન ખર્ચ | 28,833 કરોડ રૂપિયા (5.28 લાખ પેન્શનર) |
| સબસિડી ખર્ચ | 27,000 કરોડ રૂપિયા |
