US-Israel Iran War: ભારતના અનેક વિસ્તારોમાં હાલમાં LPG સિલિન્ડરોની ભારે અછત જોવા મળી રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ પાઈપ દ્વારા મળતો નેચરલ ગેસ (PNG, પાઈપ્ડ નેચરલ ગેસ) કોઈપણ અડચણ વગર સતત સપ્લાય થઈ રહ્યો છે. આ પરિસ્થિતિ બંને ઇંધણની સપ્લાય ચેઈન, આયાત પર નિર્ભરતા અને વિતરણ પ્રણાલીમાં રહેલા મોટા તફાવતને સ્પષ્ટ કરે છે. વર્ષોથી ભારતીય રસોડામાં LPG સિલિન્ડર પ્રથમ પસંદગી રહ્યા છે, પરંતુ હવે PNG ધીમે-ધીમે તેની જગ્યા લઈ રહ્યું છે. PNG સીધું પાઈપલાઈન દ્વારા ઘરો સુધી પહોંચે છે, જ્યારે LPG માટે એજન્સીઓ અને સિલિન્ડર પર નિર્ભર રહેવું પડે છે.
LPGનો બાટલો છોડી PNG અપનાવવા અપીલ
દેશના 34 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં PNG નેટવર્ક ફેલાઈ ચૂક્યું છે અને લગભગ 1.59 કરોડ ઘરોમાં PNG કનેક્શન લાગી ગયું છે. સરકારનો લક્ષ્યાંક વર્ષ 2034 સુધીમાં આ આંકડો વધારીને 12.63 કરોડ કનેક્શન સુધી લઈ જવાનો છે. મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ સુજાતા શર્માએ પણ ગ્રાહકોને અપીલ કરી છે કે તેઓ LPG પરનું ભારણ ઘટાડવા માટે PNG તરફ વળે. PNGની સ્થિરતાનું મુખ્ય કારણ તેનું સ્થાનિક ઉત્પાદન છે, કારણ કે ભારત તેની જરૂરિયાતનો અડધો કુદરતી ગેસ પોતે જ ઉત્પાદિત કરે છે.
LPG સપ્લાયમાં કેમ આવી રહ્યો છે અવરોધ?
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, LPG ની પૂર્તિ માટે ભારત 62% આયાત પર નિર્ભર છે. આ આયાતનો 90% હિસ્સો ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz)ના માર્ગે આવે છે, જે મધ્યપૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવને કારણે વારંવાર પ્રભાવિત થાય છે. આ જ કારણ છે કે હાલમાં LPGની સપ્લાય નબળી પડી છે. સરકારે હાલમાં ઘરેલું વપરાશને પ્રાધાન્ય આપીને કોમર્શિયલ સિલિન્ડરો પર આંશિક રોક લગાવી છે, જેના કારણે રેસ્ટોરન્ટ્સ અને નાના વેપારીઓને મોટી મુશ્કેલી પડી રહી છે.
સંકટના સમયે PNG કેમ વધુ મજબૂત વિકલ્પ?
સીધું વિતરણ
પાઈપલાઈન દ્વારા સતત ગેસ મળતો રહે છે, સિલિન્ડર લાવવા-લઈ જવાની ઝંઝટ નથી. ગેસ સતત મળતો રહેતો હોવાથી ખોટી અફવાથી લોકો દોરાઈ જતાં નથી, જેથી સપ્લાઈ પર કોઈ અસર પડતી નથી.
સ્થાનિક ઉત્પાદન
ભારતની કુદરતી ગેસની 50% જરૂરિયાત પોતાના સ્ત્રોતોમાંથી પૂરી થાય છે.
વિવિધ દેશો પર નિર્ભરતા
નેચરલ ગેસ માત્ર એક દેશ નહીં, પણ અમેરિકા, રશિયા અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા વિવિધ દેશોમાંથી આવે છે, જેથી જોખમ ઘટે છે.
સરકારી પ્રાથમિકતા
કોઈપણ કટોકટીમાં સરકાર સૌથી પહેલા ઘરેલું PNG ગ્રાહકોને પ્રાધાન્ય આપે છે, ત્યારબાદ ટ્રાન્સપોર્ટ (CNG) અને છેલ્લે ઉદ્યોગોનો નંબર આવે છે.
GAILના વરિષ્ઠ અધિકારીનું નિવેદન
‘અમે કુદરતી ગેસમાં સંપૂર્ણ આત્મનિર્ભર નથી, ભવિષ્યની માંગ માટે આયાત જરૂરી રહેશે. જોકે, પાઈપલાઈન નેટવર્ક સુરક્ષા પૂરી પાડે છે.’
રાજ્યવાર PNG કનેક્શનની સંખ્યા (પ્રતિ લાખ વસ્તી દીઠ) જેમાં ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર પશ્ચિમ ભારતમાં PNG ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં ખૂબ જ આગળ છે.
ગુજરાત: સૌથી વધુ 5,132 કનેક્શન (દેશમાં અગ્રેસર)
મહારાષ્ટ્ર: 3,340 કનેક્શન
ઉત્તર પ્રદેશ (UP): 865 કનેક્શન
કર્ણાટક: 805 કનેક્શન
તેલંગાણા: 671 કનેક્શન
રાજસ્થાન: 563 કનેક્શન
આંધ્ર પ્રદેશ: 542 કનેક્શન
ઓડિશા: 399 કનેક્શન
કેરળ: 390 કનેક્શન
પંજાબ: 387 કનેક્શન
મધ્ય પ્રદેશ (MP): 361 કનેક્શન
બિહાર: 201 કનેક્શન
તમિલનાડુ: 146 કનેક્શન
પશ્ચિમ બંગાળ: 122 કનેક્શન (સૌથી ઓછા)
આ સંકટ ભારત માટે બોધપાઠ
વર્તમાન LPG સંકટ એ વાતનો સંકેત છે કે ભારતે તેનું PNG ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઝડપથી વધારવાની જરૂર છે. નિષ્ણાતના જણાવ્યા મુજબ, પાઈપલાઈન કનેક્ટિવિટીનો વિસ્તાર કરવાથી જ લાંબા ગાળે ઉર્જા સુરક્ષા મજબૂત બનશે અને LPG પરની અતિશય નિર્ભરતા ઘટશે. ભારત માટે અત્યારે ઘરેલું ગેસ ઉત્પાદન વધારવું અને PNG નેટવર્કને ખૂણે-ખૂણે પહોંચાડવું એ જ સૌથી મોટો બોધપાઠ છે.
