અમદાવાદ : સતત બીજા એટલે કે સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટરમાં, કંપનીઓના પ્રમોટરો દ્વારા હિસ્સો ઘટાડવાની ગતિ ઝડપી બની છે. સપ્ટેમ્બરમાં પૂરા થયેલા ક્વાર્ટરમાં, પ્રમોટરોએ આશરે ૪.૬% કંપનીઓમાં તેમનો ૧% કે તેથી વધુ હિસ્સો વેચી દીધો હતો. સ્ટોક ઓપ્શન્સ જેવા નાના પાયે વેચાણ દ્વારા પણ હિસ્સામાં ઘટાડો થઈ શકે છે.
આ વિશ્લેષણ એક દાયકાથી વધુ સમય સુધી ફેલાયેલી ૯૩૨ કંપનીઓના શેરહોલ્ડિંગ ડેટા પર આધારિત છે. વિશ્લેષણમાં બીએસઈ ૫૦૦, બીએસઈ મિડકેપ અને બીએસઈ સ્મોલકેપ સૂચકાંકોમાં સમાવિષ્ટ કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે. સપ્ટેમ્બરમાં મોટા હિસ્સા ઘટાડાનું પ્રમાણ એપ્રિલ-જૂન ક્વાર્ટર કરતાં વધુ હતું અને માર્ચ ક્વાર્ટરમાં જોવા મળેલા સ્તર કરતાં બમણા કરતાં વધુ હતું.
કોર્પોરેટ નિષ્ણાંતોએ જણાવ્યું હતું કે પ્રમોટર હિસ્સામાં ઘટાડો થવાનો અર્થ એ નથી કે મૂલ્યાંકન ટોચ પર પહોંચી ગયું છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ઘણા પ્રમોટરો હજુ પણ તેમની મોટાભાગની સંપત્તિ તેમની પોતાની કંપનીઓમાં ધરાવે છે, તેમની સંપત્તિ વ્યવસાય સાથે જોડાયેલી રાખે છે.
પ્રમોટર હિસ્સામાં ઘટાડો કરવાનો વૈશ્વિક વલણ નવા યુગની કંપનીઓ અને સ્ટાર્ટઅપ્સમાં પણ દેખાય છે, જ્યાં સ્થાપકો ઘણીવાર પરંપરાગત ભારતીય ઉત્પાદન સાહસો કરતાં ઘણા નાના હિસ્સા ધરાવે છે. ભારતમાં પણ આ વલણ ધીમે ધીમે ઉભરી રહ્યું છે.
કોરોના પછીની તેજી દરમિયાન ઊંચા મૂલ્યાંકન વચ્ચે પ્રમોટર હિસ્સાનું વેચાણ વધ્યું હતું, જે સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ માં ટોચ પર પહોંચ્યું હતું. બીએસઈ સેન્સેક્સ ૨૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૪ ના રોજ ૮૫,૯૭૮.૨૫ ની સર્વકાલીન ઉચ્ચતમ સપાટીએ પહોંચ્યા બાદ એપ્રિલ ૨૦૨૫ માં તે ઘટીને ૭૧,૪૨૫.૦૧ પર ઉતરી ગયો હતો. ત્યારબાદ સપ્ટેમ્બરના અંત સુધીમાં તે પાછો ૮૦,૦૦૦ પર આવી ગયો હતો. ઓક્ટોબરના અંતમાં તે ૮૩,૯૩૮.૭૧ પર રહ્યો હતો.
પ્રમોટર હિસ્સામાં સૌથી મોટો ઘટાડો સાધના નાઇટ્રો કેમ (૨૬.૭૬%), ઇમ્કો એલિકોન (૨૪.૬૮%), મેરેથોન નેક્સ્ટજેન રિયલ્ટી (૧૭.૭૧%), લોયડ્સ એન્ટરપ્રાઇઝ (૧૧.૧૯%) અને રામા સ્ટીલ ટયુબ્સ (૧૦.૦૮%) માં જોવા મળ્યો હતો. આ ઘટાડો હિસ્સો વેચાણ અથવા મૂડી એકત્ર કરવાની પ્રવૃત્તિઓને કારણે હોઈ શકે છે. મુખ્ય ક્ષેત્રો જ્યાં કંપનીઓ તેમના પ્રમોટર હિસ્સામાં ઘટાડો કરી રહી છે તેમાં રસાયણો, મૂડી માલ, સ્ટીલ, ફાઇનાન્સ, રિયલ એસ્ટેટ, સિમેન્ટ અને આરોગ્યસંભાળનો સમાવેશ થાય છે.
તાજેતરના વર્ષોમાં હિસ્સાના વેચાણમાં વધારાનું કારણ પ્રમોટરના વર્તનમાં ફેરફાર પણ હોઈ શકે છે. અગાઉ, પ્રમોટરો ઘણીવાર તેમની કંપનીઓમાંથી નાણાં ઉપાડતા જોવા મળતા હતા જે ઘણીવાર લઘુમતી શેરધારકોના ભોગે હતા.
