Research Suggests IQ Decline Among Gen Z : તાજેતરના થયેલા એકથી વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય અભ્યાસોના તારણો કહે છે કે વિશ્વભરમાં યુવાનોની બુદ્ધિક્ષમતા (IQ) ઘટી રહી છે. ખાસ કરીને Gen Z એટલે કે 1997થી 2012 વચ્ચે જન્મેલા યુવાનો એવા છે, જે ખાસ કરીને મિલેનિઅલ્સ એટલે કે 1981થી 1996 વચ્ચે જન્મેલા લોકોની તુલનામાં ઓછો IQ ધરાવે છે. નિષ્ણાતો આ બદલાવને વૈશ્વિક વલણ ગણાવી રહ્યા છે. ચાલો જાણીએ કે 80થી વધુ દેશમાં મળેલા આવા ચિંતાજનક તારણો પાછળના કારણો શું છે.
જ્ઞાનાત્મક ક્ષમતામાં નોંધાયેલા ફેરફારો
અભ્યાસો સૂચવે છે કે ઘણા દેશોમાં યુવાનોમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની ક્ષમતા, વાંચન-સમજ, ગાણિતિક કુશળતા અને સમસ્યા હલ કરવાની ક્ષમતામાં થોડો ઘટાડો નોંધાયો છે. શિક્ષણ અને માનસશાસ્ત્ર ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો માને છે કે આ ફેરફારો માત્ર બુદ્ધિક્ષમતાનો ઘટાડો નથી, પરંતુ શીખવાની રીતોમાં આવેલા મોટા પરિવર્તનોનું પરિણામ હોઈ શકે છે.
ટેકનોલોજી આધારિત શિક્ષણ દાટ વાળી રહ્યું છે?
કેટલાક ન્યુરોસાયન્ટિસ્ટ્સ અને શિક્ષણવિદોના મતે, છેલ્લા દાયકામાં શિક્ષણમાં ડિજિટલ સાધનોનો અતિશય ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે, જે આ પરિવર્તનનું એક મહત્ત્વનું કારણ છે. વર્ગખંડમાં ટેબ્લેટ અને સ્માર્ટફોનના વપરાશ તથા ઓનલાઈન લર્નિંગ પ્લેટફોર્મના વધતા ઉપયોગને કારણે વિદ્યાર્થીઓની અભ્યાસ કરવાની રીત બદલાઈ ગઈ છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ટેકનોલોજી ઉપયોગી હોવા છતાં, સતત સ્ક્રીન-આધારિત અભ્યાસ માનસિક એકાગ્રતા અને ઊંડાણપૂર્વક શીખવાની પ્રક્રિયાને અસર કરી શકે છે.
વધુ સ્ક્રીન સમય, ઓછી એકાગ્રતાની મુશ્કેલી
અહેવાલો દર્શાવે છે કે આજના કિશોરો અને યુવાનો તેમની જાગ્રત અવસ્થામાં મોટા ભાગનો સમય મોબાઇલ અથવા અન્ય સ્ક્રીન સામે વિતાવે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે સામસામે થતા સંવાદ, ચર્ચા અને પરંપરાગત વાંચન જેવી પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો થવાથી મગજની કેટલીક જ્ઞાનાત્મક પ્રક્રિયા પૂરેપૂરી વિકસતી જ નથી. માનવ મગજ લાંબા સમય સુધી ઊંડાણપૂર્વક વાંચન અને ચર્ચા દ્વારા વધુ અસરકારક રીતે શીખે છે. આ પ્રક્રિયા ઝડપી ડિજિટલ સામગ્રીમાં ઘણીવાર ઘટી જાય છે.
80થી વધુ દેશમાં જણાયું ચિંતાજનક વલણ
આ ચર્ચા માત્ર એક દેશ પૂરતી મર્યાદિત નથી. અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય શિક્ષણ અહેવાલો સૂચવે છે કે ડિજિટલ શિક્ષણના વ્યાપક ઉપયોગ બાદ 80થી વધુ દેશમાં વિદ્યાર્થીઓના પ્રદર્શનના માપદંડોમાં ફેરફાર નોંધાયો છે. કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે ટેકનોલોજીનો યોગ્ય અને સંતુલિત ઉપયોગ ન થાય તો શૈક્ષણિક પરિણામો પર તેની નકારાત્મક અસર પણ થઈ શકે છે.
અગાઉની પેઢીથી Gen Z હોશિયાર હોય એ નિયમ તૂટ્યો
ઉત્ક્રાંતિનો નિયમ છે કે નવી પેઢીના સરેરાશ યુવાનો અગાઉની પેઢી કરતાં વધુ સજ્જ અને વધુ બુદ્ધિવાન હોય. પરંતુ Gen Zના મામલે આ નિયમનો ભંગ થઈ રહ્યો છે, કેમ કે પોતાની અગાઉની પેઢી મિલેનિઅલ્સ કરતાં વધુ બુદ્ધિશાળી હોવાને બદલે Gen Z નબળા થઈ ગયા છે. યુવા પેઢીમાં આવો બદલાવ વર્ષ 2010ની આસપાસથી થઈ રહેલો હોવાનું તારણ નીકળ્યું છે.
ટેક્નોલોજી મુદ્દે સંતુલિત અભિગમની જરૂર
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ટેકનોલોજી સમસ્યા નથી, પરંતુ તેનો અતિશય અને અસંતુલિત ઉપયોગ પડકાર ઊભો કરે છે. શિક્ષણમાં ડિજિટલ સાધનો સાથે પરંપરાગત શિક્ષણ પદ્ધતિઓ—જેમ કે ચર્ચા, વાંચન અને પ્રેક્ટિકલ પ્રવૃત્તિનો સંતુલિત ઉપયોગ જ વિદ્યાર્થીઓના સંપૂર્ણ જ્ઞાનાત્મક વિકાસ માટે જરૂરી છે. આ કારણે વિશ્વભરમાં શિક્ષણવિદો હવે ટેકનોલોજી-આધારિત શિક્ષણને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખવા નહીં, પરંતુ તેને સંતુલિત રીતે ઉપયોગમાં લેવા પર ભાર મૂકી રહ્યા છે, જેથી નવી પેઢીનું જ્ઞાન અને બુદ્ધિક્ષમતા બંને મજબૂત રહી શકે.
