India Relaxe FDI: ભારત સરકારે ચીન સહિત તમામ પાડોશી દેશો માટે ડાયરેક્ટ ફોરેન ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (FDI) નિયમોમાં છૂટછાટ આપી છે, જેનાથી રોકાણની નવી તકો ખુલી શકે છે. આ જાહેરાત 10 માર્ચના રોજ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેન્દ્રીય કેબિનેટની બેઠક બાદ કરવામાં આવી હતી.
કયા કયા દેશોનો સમાવેશ?
બદલાયેલા નિયમ મુજબ, આ દેશોના શેરધારકો ધરાવતી વિદેશી કંપનીઓને હવે ભારતમાં વિવિધ ક્ષેત્રોમાં રોકાણ કરવા માટે સરકારની ફરજિયાત મંજૂરીની જરૂર રહેશે નહીં. આ ફેરફારથી પ્રભાવિત થનારા દેશોમાં ચીન, બાંગ્લાદેશ, પાકિસ્તાન, ભૂટાન, નેપાળ, મ્યાનમાર અને અફઘાનિસ્તાનનો સમાવેશ થાય છે.
FDI મંજૂરી પ્રક્રિયામાં ફેરફાર
અગાઉ આ દેશોની કંપનીઓએ ભારતમાં કોઈપણ પ્રકારનું રોકાણ કરવા માટે સરકાર પાસેથી પૂર્વ પરવાનગી લેવી પડતી હતી. પરંતુ અપડેટ કરેલી ગાઈડલાઈન પ્રમાણે આ પ્રતિબંધો હટાવી દેવામાં આવ્યા છે, જેનાથી સરળ વેપારી વ્યવહારો અને વિદેશી રોકાણમાં સંભવિત વધારાનો માર્ગ મોકળો થયો છે.
FDIમાં ચીનનો મર્યાદિત હિસ્સો
આ ફેરફાર છતાં ભારતમાં કુલ ડાયરેક્ટ ફોરેન ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (FDI)માં ચીનનો હિસ્સો હજુ પણ ઘણો ઓછો છે. ડિસેમ્બર 2025 સુધી ચીનનો હિસ્સો માત્ર 0.32 ટકા છે, જે એપ્રિલ 2000 થી અત્યાર સુધીમાં આવેલા 2.51 અબજ યુએસ ડોલરના ડાયરેક્ટ વિદેશી રોકાણ બરાબર છે.
ગલવાન ઘાટીના સંઘર્ષ બાદ ચીની એપ્સ પર પ્રતિબંધ
ઉલ્લેખનીય છે કે જૂન 2020માં ગલવાન ઘાટીના સંઘર્ષ બાદ ચીન સાથેના રાજદ્વારી સંબંધોમાં આવેલા તણાવને કારણે ભારતમાં ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પર ચીનનો પ્રભાવ મર્યાદિત કરી દેવામાં આવ્યો હતો. ત્યારથી ભારતે ટિકટોક અને વીચેટ સહિતની ઘણી ચીની એપ્સ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.
દ્વિપક્ષીય વેપારમાં વધારો
ભારતમાં ડાયરેક્ટ ફોરેન ઇન્વેસ્ટમેન્ટમાં ચીનનું યોગદાન ઘણું ઓછું હોવા છતાં, બંને દેશો વચ્ચેના વેપારમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ થઈ છે. ભૂ-રાજનૈતિક મુદ્દાઓ હોવા છતાં, ચીન ભારતનું બીજું સૌથી મોટું વેપારી ભાગીદાર બની રહ્યું છે. વર્ષ 2024-25માં, ભારતની ચીન ખાતેની નિકાસ 14.5% ઘટીને 14.25 અબજ યુએસ ડોલર થઈ ગઈ છે, જે અગાઉના વર્ષના 16.66 અબજ યુએસ ડોલરથી ઓછી છે. સામે પક્ષે ચીનથી આયાત 11.52% વધીને 113.45 અબજ યુએસ ડોલર થઈ ગઈ છે, જે 2023-24ના 101.73 અબજ યુએસ ડોલર કરતાં વધુ છે. તેના પરિણામે વેપાર ખાધ વધી ગઈ છે, જે અગાઉના વર્ષના 85 અબજ યુએસ ડોલરથી વધીને 2024-25માં 99.2 અરબ યુએસ ડોલર થઈ ગઈ છે.
નાણાકીય વર્ષ 2025-26ના સમયગાળામાં ચીનમાં ભારતની નિકાસ 38.37% વધીને 15.88 બિલિયન યુએસ ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ છે, જ્યારે આયાત 13.82% વધીને 108.18 બિલિયન યુએસ ડોલર થઈ ગઈ છે, જેનાથી વેપાર ખાધ 92.3 બિલિયન યુએસ ડોલર પર ઊંચી રહી છે.
