અમદાવાદ : અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષની અસર હવે ભારતના એનર્જી સપ્લાય પર સ્પષ્ટપણે દેખાય છે. તાજેતરના શિપિંગ ડેટા અનુસાર, ફેબ્રુઆરીની તુલનામાં માર્ચમાં ભારતની ક્રૂડ ઓઇલ આયાતમાં આશરે ૧૩ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે.
આ ઘટાડાનું એક મુખ્ય કારણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વધેલો તણાવ છે – જે વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઓઈલ પરિવહન માર્ગોમાંનો એક છે. આ માર્ગ થકી આવતા સપ્લાયમાં ભારે ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, ગલ્ફ દેશોમાંથી તેલની આયાત ૬૧ ટકા ઘટીને આશરે ૧૧.૮ લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગઈ છે. પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર છે કે તાજેતરના દિવસોમાં આ માર્ગ દ્વારા પરિવહન કરતા જહાજોની સંખ્યામાં ન બરાબર થઈ ગઈ છે.
ગલ્ફ ક્ષેત્રમાંથી સપ્લાયમાં વિક્ષેપ બાદ, ભારત વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો તરફ વળ્યું છે. રશિયા હવે ભારતના સૌથી મોટા ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાયર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. રશિયાથી આયાત લગભગ બમણી થઈ ગઈ છે, જે દરરોજ ૨૨.૫ લાખ બેરલ સુધી પહોંચી ગઈ છે અને ભારતની કુલ તેલ આયાતમાં તેનો હિસ્સો લગભગ ૫૦ ટકા સુધી વધી ગયો છે.
આ દરમિયાન, સાઉદી અરેબિયા બીજા સ્થાને સરકી ગયું છે, જ્યારે અંગોલા આયાતમાં વધારાને કારણે ત્રીજા સ્થાને પહોંચી ગયું છે. યુએઈ અને ઇરાક અનુક્રમે ચોથા અને પાંચમા સ્થાને આવી ગયા છે. આ પરિવર્તનની અસર ઓપેક પર પણ પડી છે; ભારતની કુલ તેલ આયાતમાં ઓપેક રાષ્ટ્રોનો હિસ્સો લગભગ ૨૯ ટકા સુધી ઘટી ગયો છે, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી નીચો આંકડો માનવામાં આવે છે.
વૈશ્વિક ભૂરાજકીય તણાવોએ ભારતની ક્રૂડ સપ્લાય વ્યૂહરચનાને ફરીથી આકાર આપ્યો છે, ગલ્ફ દેશો પર તેની નિર્ભરતા ઘટાડી છે જ્યારે રશિયા અને અન્ય વૈકલ્પિક સ્ત્રોતોની ભૂમિકા ઝડપથી વિસ્તરી રહી છે.
