અમદાવાદ : છેલ્લા બે દાયકામાં ભારતીય કંપનીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા મોટા સંપાદનથી શેરધારકોને ખાસ કોઈ નોંધપાત્ર લાભ થયો નથી. ૧૦ માંથી આઠ કિસ્સાઓમાં, નોંધપાત્ર સંપત્તિ પ્રાપ્ત કરવા માટે અબજો ડોલર ખર્ચ કરતી કંપનીઓના શેર સંપાદન પછી દેખાવની દ્રષ્ટિએ વ્યાપક બજાર કરતાં તે નોંધપાત્ર રીતે પાછળ રહી ગયા છે.
૧૦ સૌથી મોટી હસ્તગત કરતી કંપનીઓમાંથી, ફક્ત બે, હિન્ડાલ્કો ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને ભારતી એરટેલ, બજાર કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કરવામાં સફળ રહી હતી. હિન્ડાલ્કોએ ફેબુ્રઆરી ૨૦૦૭ માં નોવેલિસને ૫.૭ બિલિયન ડોલરમાં હસ્તગત કરી હતી. લગભગ ૧૭ વર્ષ પછી, કંપનીના શેરના ભાવે માત્ર બે વર્ષ પહેલાં નિફ્ટી ૫૦ ને પાછળ છોડી દીધું હતું. જોકે, તેના મજબૂત પ્રદર્શન માટે નોવેલિસની ઊંચી કમાણી કરતાં ઔદ્યોગિક ધાતુના ભાવમાં વૈશ્વિક ઉછાળો જવાબદાર હોઈ શકે છે.
ભારતી એરટેલ વિશે, છેલ્લા બે વર્ષમાં તેનું મજબૂત નાણાકીય પ્રદર્શન અને પરિણામે શેરમાં તેજીનું કારણ સ્થાનિક ટેલિકોમ બજારમાં બંને કંપનીઓના વધતા પ્રભુત્વને આભારી હોઈ શકે છે, માર્ચ ૨૦૧૦ માં ઝૈન ટેલિકોમના આફ્રિકન વ્યવસાયના ૧૦.૭ બિલિયન ડોલરના સંપાદનને કારણે નહીં.
તાજેતરના સારા પ્રદર્શનને પગલે, નોવેલિસના સંપાદન પછી હિન્ડાલ્કો ઇન્ડસ્ટ્ર્રીઝના શેરના ભાવમાં ૫૮૩%નો વધારો થયો છે, જે સમાન સમયગાળા દરમિયાન બેન્ચમાર્ક નિફ્ટી ૫૦ માં ૪૭૪% નો વધારો હતો.
બીજી તરફ, ઝૈન ટેલિકોમના આફ્રિકન વ્યવસાયને હસ્તગત કર્યા પછી ભારતી એરટેલના શેરના ભાવમાં ૫૭૩%નો વધારો થયો છે, જ્યારે આ સમયગાળા દરમિયાન નિફ્ટીમાં ૩૫૯% નો વધારો થયો છે.
આ બે કંપની સિવાય ટાટા સ્ટીલ, ટાટા મોટર્સ, ઓએનજીસી, યુપીએલ, રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ, બાયોકોન, કોફોર્જ અને અદાણી ગ્રીન એક્વિઝિશન પર અબજો ડોલર ખર્ચવા છતાં બેન્ચમાર્ક સૂચકાંકો કરતાં વધુ સારો દેખાવ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે.
ટાટા સ્ટીલે ૨૦૦૬ માં કોરસ ગુ્રપને ૧૨.૭૮ બિલિયન ડોલરમાં હસ્તગત કર્યું હતું, જે ભારતીય કંપની દ્વારા સૌથી મોટું વિદેશી સંપાદન હતું. જોકે, એક્વિઝિશન પછી ૨૦ વર્ષ પછી પણ, કંપનીના શેરનો દેખાવ ઓછો રહ્યો છે. એક્વિઝિશન પછી સ્ટીલ ઉત્પાદકના શેરના ભાવમાં ૩૯૭%નો વધારો થયો છે, જ્યારે આ સમયગાળા દરમિયાન નિફ્ટી ૫૦ માં ૫૫૧% નો વધારો થયો છે.
ભૂતપૂર્વ ટાટા મોટર્સ (હવે બે કંપનીઓમાં વિભાજીત) એ માર્ચ ૨૦૦૮માં ફોર્ર્ડ મોટર કંપની પાસેથી જગુઆર લેન્ડ રોવરને ૨.૩ બિલિયન ડોલરમાં હસ્તગત કરી હતી. ઓએનજીસી એ ઓગસ્ટ ૨૦૦૮ માં ઇમ્પીરીયલ એનર્જી કોર્પ.ને ૨.૬ બિલિયન ડોલરમાં હસ્તગત કરી હતી. ત્યારથી કંપનીના શેરના ભાવમાં માત્ર ૭૮% નો વધારો થયો છે, જ્યારે આ સમયગાળા દરમિયાન નિફ્ટીમાં ૪૫૮% નો વધારો થયો છે.
તાજેતરના વર્ષોમાં એગ્રોકેમિકલ્સ કંપની યુપીએલએ જુલાઈ ૨૦૧૮ માં એરીસ્ટા લાઈફસાયન્સ ને ૪.૨ બિલિયન ડોલરમાં હસ્તગત કરી હતી, પરંતુ ત્યારથી કંપનીનું શેર પ્રદર્શન નબળું રહ્યું છે.બાયોકોને ૨૦૨૨માં વિટ્રીસના બાયોસિમિલર બિઝનેસ અને રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝે નવેમ્બર ૨૦૨૩ માં ૮.૫ બિલિયન ડોલરમાં વોલ્ટ ડિઝનીના ઇન્ડિયા બિઝનેસને હસ્તગત કર્યા પછી પણ વાર્તા સમાન છે. અદાણી ગ્રીન એનર્જી અને કોફોર્જના શેરના ભાવ પણ તેમના મોટા એક્વિઝિશન પછી નિફ્ટીથી પાછળ રહ્યા છે.
વિશ્લેષકો માને છે કે આવા સંપાદનમાંથી નબળું વળતર એ પ્રારંભિક મૂડી ખર્ચ અને હસ્તગત સંપત્તિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા નાણાકીય વળતર વચ્ચે સ્પષ્ટ અસંતુલનને કારણે છે.
