વડોદરાઃ એમ.એસ.યુનિવર્સિટીની ટેકનોલોજી ફેકલ્ટીના ત્રણ વિભાગના સંશોધકોની ટીમે સેન્સર ટેકનોલોજી, લેબોરેટરીમાં તૈયાર કરેલા નેનો ફર્ટિલાઈઝરની મદદથી ઓછા ખર્ચે ભીંડા અને કોબીનું ઉત્પાદન બમણું કરવામાં સફળતા મેળવી છે.આ સંશોધન કૃષિ ક્ષેત્રે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
ઈન્ટરડિસિપ્લિનરી રિસર્ચના ભાગરુપે ફેકલ્ટીના ટેક્સટાઈલ કેમેસ્ટ્રી વિભાગના હેડ ડો.ભરત પટેલ તથા તેમના પીએચડી સ્ટુડન્ટ મુર્તૂઝા ચનીવાલા, ટેકસ્ટાઈલ એન્જિનિયરિંગ વિભાગના વરિષ્ઠ અધ્યાપક ડો.તસ્નીમ શેખ અને તેમના પીએચડી સ્ટુડન્ટ જાનકી પટેલ તથા રેમી( વોટર રિસોર્સીસ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ મેનેજમેન્ટ ઈન્સ્ટિટયુટ)ના હેડ ડો.ટી.એમ.વી.સૂર્યનારાયણ અને તેમના પીએચડી સ્ટુડન્ટ ઈનાયત શાહની ટીમે ત્રણ વર્ષ સુધી ઉપરોક્ત સંશોધન હાથ ધર્યું હતું.સંશોધકોએ જમીનના એક નાના હિસ્સામાં પરંપરાગત પધ્ધતિથી અને અન્ય હિસ્સામાં નવતર પધ્ધતિથી બે વખત કોબી અને ભીંડાનો પાક લીધો હતો.સંશોધકોનું કહેવું છે કે, જમીનમાં રહેલો ભેજ સુકાઈ ના જાય તે માટે જમીન પર શણને કવર તરીકે પાથર્યું હતું..તેની સાથે સાથે લેબોરેટરીમાં નેનો ફર્ટિલાઈઝરના ચાર કોમ્બિનેશન તૈયાર કરીને અલગ અલગ રીતે પ્રયોગ કર્યો હતો.આ પૈકી આયર્ન, કોપર, નાઈટ્રોજન, પોટાશ અને ફોસ્ફરસનું કોમ્બિનેશન સૌથી અસરકાર પુરવાર થયું હતું.સિંચાઈ માટે સેન્સર આધારિત ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કર્યો હતો.જેના કારણે ચોક્કસ સમયે ચોક્કસ માત્રામાં જ પાણી વાપરવાનું શક્ય બન્યુ હતું.ઓછા પાણીનો ઉપયોગ છતાં કોબી અને ભીંડાનું બમણું ઉત્પાદન મળ્યું હતું.પરંપરાગ ખેતીમાં એક કોબીનું વજન ૭૦૦ થી ૮૦૦ ગ્રામ હતું તો અન્ય રીતે કરાયેલી ખેતીમાં દરેક કોબીનું સરેરાશ દોઢ કિલો વજન થતું હતું.
પાણીનો ઉપયોગ ૪૦ ટકા ઓછો
પરંપરાગત ખેતીમાં થાય છે તેના કરતા દસમા ભાગના ફર્ટિલાઈઝરનો ઉપયોગ
–નવતર પધ્ધતિથી થયેલી ખેતીમાં પાક લેવાનો સમય પણ ઘટયો છે.કોબીની ખેતી માટે બે મહિના લાગતા હોય છે.તેની જગ્યાએ ૪૫ દિવસમાં પાક લઈ શકાયો હતો.
–નેનો ફર્ટિલાઈઝરમાં સંશોધકોએ લીમડાનો ઉપયોગ કર્યો છે.અત્યારે નેનો યુરિયા ઉપલબ્ધ છે પણ સંશોધકોએ લેબોરેટરીમાં નેનો ફર્ટિલાઈઝરનું જે કોમ્બિનેશન બનાવ્યું છે તે બજારમાં ઉપલબ્ધ નથી.પરંપરાગત રીતે થતી ખેતીમાં જેટલું ખાતર વાપરવું પડે છે તેના કરતા માત્ર ૧૦મા ભાગના નેનો ફર્ટિલાઈઝરથી બમણું ઉત્પાદન શક્ય બન્યું હતું.ઓછા ફર્ટિલાઈઝરના ઉપયોગથી જમીનની ગુણવત્તા પણ ખરાબ થતી નથી.
–નવીન ટેકનોલોજીના ભાગરુપે પહેલા સોફટવેરથી જમીનની ગુણવત્તાની તથા કેટલા પાણીની જરુર પડશે તેની ચકાસણી કરવામાં આવી હતી.સેન્સરના ઉપયોગથી ચોક્કસ સમયે જ ખેતી માટે પાણીનો ઉપયોગ કરાયો હતો.જેનાથી પરંપરાગત ખેતીના મુકાબલે ૪૦ ટકા જેટલું પાણી બચાવી શકાયું હતું.
— જ્યુટ એટલે કે શણ પાથરવાથી જમીનની અંદર રહેલા ભેજને જાળવી રાખવામાં મદદ મળી હતી.
બીજા શાકભાજી ઉગાડવા પણ શક્ય
લેબોરેટરીમાં ડેવલપ કરવામાં આવેલા નેનો ફર્ટિલાઈઝરનું જે કોમ્બિનેશન વધારે અસરકારક પૂરવાર થયું છે તેની પેટન્ટ લેવા માટે પણ સંશોધકોએ કવાયત શરુ કરી છે.ઉપરાંત તેમનું કહેવું છે કે, અન્ય પ્રકારના શાકભાજી ઉગાડવા માટે પણ આ પધ્ધતિ થોડા ફેરફાર સાથે લાગુ કરવી શક્ય છે.
પોષક તત્વોનું પ્રમાણ પણ વધારે
નવીન પધ્ધતિથી ઉગાડવામાં આવેલી કોબીનું સંશોધકોએ લેબોરેટરીમાં પરીક્ષણ કરાવ્યું હતું અને તેમાં પોષક તત્વો પણ વધારે જોવા મળ્યા હતા.જેમ કે તેમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ પરંપરાગત રીતે ઉગેલી કોબી કરતા દોઢ ગણું વધારે હોવાનું સામે આવ્યું હતું.
