અમદાવાદ : સ્વચ્છ ઉર્જા (કલીન એનર્જી)તરફ વૈશ્વિક સંક્રમણ વધુ મુશ્કેલ અને અનિશ્ચિત તબક્કામાં પ્રવેશી રહ્યું છે. ભૂરાજકીય તણાવ, પુરવઠા શૃંખલામાં વિક્ષેપો અને ઊર્જા સુરક્ષા ચિંતાઓ આ સંક્રમણની દિશાને અસર કરી રહી છે. વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમના એક નવા અહેવાલમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે સ્વચ્છ ઉર્જામાં રોકાણ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયું છે, ત્યારે ટકાઉ, સસ્તું અને મજબૂત ઊર્જા પ્રણાલીઓના નિર્માણની ગતિ ધીમી પડી રહી છે. આનું કારણ એ છે કે દેશો અસ્થિર વૈશ્વિક વાતાવરણ વચ્ચે ઊર્જા સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે.
WEF અને એક્સેન્ચર સાથે ભાગીદારીમાં વિકસાવવામાં આવેલા ઊર્જા સંક્રમણ સૂચકાંક અનુસાર, વૈશ્વિક ઊર્જા સંક્રમણ લગભગ અટકી ગયું છે. ૨૦૨૫માં કુલ ઉર્જા રોકાણ ૩.૩ ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચ્યું હતું, જેમાંથી ૨.૩ ટ્રિલિયન ડોલર સ્વચ્છ ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સ માટે હતું.
અહેવાલમાં રોકાણના જથ્થા અને સંક્રમણ માટેની વાસ્તવિક તૈયારી વચ્ચે વધતા જતા અંતરને પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું છે. સંક્રમણ માટેની તૈયારીનું સ્તર એક દાયકા કરતાં વધુ સમયમાં પહેલીવાર ઘટયું છે. આ તારણો વધતા ભૂરાજકીય જોખમો વચ્ચે બહાર આવ્યા છે, જેમાં વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા અવરોધોમાંના એક, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના તાજેતરના નાકાબંધીનો સમાવેશ થાય છે.
અહેવાલમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે આવી ઘટનાઓએ વધતી જતી વીજળીની માંગ, માળખાગત સુવિધાઓની મર્યાદાઓ અને મૂડીની અસમાન પહોંચના દબાણ હેઠળ પહેલેથી જ ઉર્જા પ્રણાલીઓની નબળાઈઓને ઉજાગર કરી છે. આ વિક્ષેપોથી આયાત-આધારિત ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ સૌથી વધુ પ્રભાવિત થઈ છે.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે દેશો ત્રણ સ્પર્ધાત્મક લક્ષ્યોને સંતુલિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે : ઉર્જા સુરક્ષા, ટકાઉપણું અને પોષણક્ષમતા. આ વધતી જતી વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાના સમયે થઈ રહ્યું છે. એકંદર મંદી છતાં, કેટલાક ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ થઈ છે. નોર્ડિક દેશોએ રેન્કિંગમાં પોતાનું નેતૃત્વ જાળવી રાખ્યું છે, જ્યારે મજબૂત નીતિ સમર્થન અને નિયમનકારી સુધારાઓને કારણે સિંગાપોર સૌથી ઝડપથી વિકસતા દેશોમાંના એક તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.
મુખ્ય અર્થતંત્રોમાં, ચીને સ્વચ્છ ઉર્જાના ઉપયોગનું રેકોર્ડ સ્તર જાળવી રાખ્યું છે. દરમિયાન, ભારતે સંક્રમણની તૈયારીમાં સૌથી મજબૂત સુધારો નોંધાવ્યો છે. આ નીતિ માળખા, માળખાગત સુવિધાઓ અને રોકાણની પરિસ્થિતિઓમાં પ્રગતિ દર્શાવે છે.
અહેવાલ વૈશ્વિક ઉર્જા રોકાણમાં વધતા અસંતુલન તરફ નિર્દેશ કરે છે. સ્વચ્છ ઉર્જા માટે આશરે ૭૫% મૂડી થોડા દેશોમાં કેન્દ્રિત છે, જ્યારે ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ વીજળીની માંગમાં અંદાજિત વૃદ્ધિના આશરે ૮૦% હિસ્સો ધરાવે છે.
આ અસંતુલન વૈશ્વિક ડીકાર્બોનાઇઝેશનને ધીમું કરી શકે છે અને વિકસિત અને વિકાસશીલ દેશો વચ્ચે ઊર્જા અસમાનતાઓને વિસ્તૃત કરી શકે છે. આ ઊર્જા સંક્રમણ માટે પરવડે તેવા ધિરાણ મેળવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પડકાર ઉભો કરી શકે છે.
