– વિજ્ઞાનીઓએ આવી ઘટના અગાઉ જોઈ નહોતી
– આ પરિવર્તનથી તાત્કાલિક જોખમ નથી, પણ તેનાથી વિજ્ઞાનીઓને ખંડોની રચના, વિઘટન વિશે જાણકારી મળશે
– ભૂગર્ભ પ્રક્રિયા મિશિગનથી નેબ્રાસ્કા અને અલાબામા સુધી ફેલાયેલા ખંડની નીચેના ખડકોને નીચ તરફ
નવી દિલ્હી: ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓએ ચોંકાવનારી શોધ કરી છે કે ઉત્તર અમેરિકાના પ્રાચીન ખંડીય પોપડામાં ધીમુ પણ ગાઢ પરિવર્તન થઈ રહ્યું છે. તાજેતરમાં નેચર જીયોસાયન્સમાં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસમાં જાણકારી અપાઈ છે કે મધ્ય-પશ્ચિમની નીચે દબાયેલી એક પ્રીચન સમુદ્રી પ્લેટના અવશેષ ઉત્તર અમેરિકાના ક્રસ્ટના કેટલાક હિસ્સાને પૃથ્વીના મેંટલમાં ઊંડે સુધી ખેંચી રહ્યા છે. અભ્યાસ અનુસાર મિશિગનથી નેબ્રાસ્કા અને અલબામા સુધી ફેલાયેલા વિશાળ ભૂમિગત ડ્રિપની જાણકારી મળી છે, જે સપાટીથી ૬૪૦ કિલોમીટર સુધી નીચે ફેલાયેલી છે.
ભૂસ્તર વિજ્ઞાનીઓના મતે આ ઘટના ફેરલોન સ્લેબ સાથે સંકળાયેલી છે, જે ફેરલોન ટેક્ટોનિક પ્લેટનો એક ટુકડો છે જે ક્યારેક પશ્ચિમી તટ પર ઉત્તર અમેરિકાની નીચે ધસી ગયો હતો. જો કે પ્લેટનો મોટાભાગનો હિસ્સો લગભગ બે કરોડ વર્ષ અગાઉ વિઘટિત થઈ ગયો હતો, છતાં પણ એનો એક મોટો હિસ્સો હજી પણ મોજૂદ છે, જે ચટ્ટાનોને નીચે તરફ ખેંચી રહ્યો છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે ક્રેટોનિક થિનિંગ થઈ રહ્યું છે, જેમાં પ્રાચીન,પૃથ્વીના અબજો વર્ષ જૂના ક્રસ્ટલ કોર, સ્થિર ક્રેટનમાં નીચેથી ધીમે ધીમે ઘસારો થઈ રહ્યો છે. અત્યાર સુધી વિજ્ઞાનીઓએ આવી ઘટના વાસ્તવિક સમયમાં ક્યારેય નહોતી જોઈ.
ફુલ વેવફોર્મ ઈન્વર્ઝન તરીકે ઓળખાતી આધુનિક સીયેસ્મિક ઈમેજિંગના ઉપયોગથી સંશોધકોએ અભૂતપૂર્વ રેઝોલ્યુશન સાથે ભૂમિગત લેન્ડસ્કેપનો નકશો તૈયાર કર્યો. તેમના મોડેલોમાં જાણકારી મળી કે ખંડીય ચટ્ટાનો ડ્રિપિંગ ક્ષેત્રમાં પ્રવાહિત થઈ રહી છે. મહત્વપૂર્ણ રીતે કમ્પ્યુટર સિમ્યુલેશનથી પુષ્ટી થઈ કે ડ્રિપિંગ ક્ષેત્ર ત્યારે જ દેખાઈ રહ્યા હતા જ્યારે ફેરલોન સ્લેબ તેમાં સામેલ કરાયા હોય, જેનાથી આ પ્રક્રિયામાં તેની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા સિદ્ધ થાય છે.
આ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય પરિવર્તન મોટા પાયે થઈ રહ્યું હોવા છતાં, તેનાથી તાત્કાલિક કોઈ જોખમ નથી. લાખો વર્ષોથી આ થિનિંગ પ્રક્રિયા ચાલુ છે અને ફેરલોન સ્લેબ મેંટલમાં ઊંડે સુધી ડૂબી જાય પછી આખરે બંધ થઈ શકે છે. તેના સ્થાને, આ શોધ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓને મૂળભૂત પ્રશ્નોના જવાબ આપવામાં મદદ કરે છે, જેવા કે સમય જતાં ખંડો કેવી રીતે બને છે, વિભાજીત થાય છે અને રિસાયકલ થાય છે. વિજ્ઞાનીઓના મતે આ અભ્યાસ પૃથ્વીના લાંબા ગાળા દરમ્યાન વિકાસને સમજવામાં એક મોટી સફળતા છે. રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન ફાઉન્ડેશન દ્વારા સમર્થિત આ અભ્યાસે અમેરિકા અને ચીનના સંશોધકોને એક મંચ પર લાવી દીધા, જે મહાદ્વીપોને આકાર આપનારી ગૂઢ પ્રક્રિયાઓને સમજવાની દિશામાં એક મોટુ પગલુ સાબિત થઈ શકે છે.
