BRICS Pay: વૈશ્વિક રાજકારણ અને અર્થતંત્રમાં એક મોટો યુગ પલટો આવવા જઈ રહ્યો છે. અત્યાર સુધી દુનિયાભરના વેપાર પર જે ડોલરનો દબદબો હતો, તેને તોડવા માટે BRICS દેશોએ (ભારત, રશિયા, ચીન, બ્રાઝિલ અને દક્ષિણ આફ્રિકા) ‘બ્રિક્સ પે’ નામનો મજબૂત તોડ શોધી કાઢ્યો છે. આ નવી ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ દ્વારા હવે સભ્ય દેશો પરસ્પર વેપાર માટે અમેરિકી ડોલર કે પશ્ચિમી દેશોની ‘SWIFT’ સિસ્ટમ પર નિર્ભર નહીં રહે.
‘ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી’ પર ભાર
એક રિપોર્ટ અનુસાર, લાંબા સમયથી ચર્ચા હતી કે બ્રિક્સ દેશો પોતાની નવી કરન્સી લાવશે, પરંતુ હવે પ્લાન સ્પષ્ટ થયો છે. બ્રિક્સ દેશો પોતાની સેન્ટ્રલ બેન્ક ડિજિટલ કરન્સી (CBDC)ને એક પ્લેટફોર્મ પર જોડશે. ભારતનો ઇ-રૂપિયો, ચીનનો ડિજિટલ યુઆન અને રશિયાનો ડિજિટલ રૂબલ આ ત્રણેય દેશોની ડિજિટલ કરન્સી એક સમાન ટેકનોલોજી પ્લેટફોર્મ પર કામ કરશે, જેનાથી ડોલરની જરૂરિયાત આપોઆપ નાબૂદ થઈ જશે.
આ પણ વાંચો: ટ્રમ્પનો દુનિયાભરના દેશોને ‘ધમકી’, ક્યુબાને ઓઈલ આપનારા દેશો પર મોટો ટેરિફ ઝીંકીશ
ભારતનું ‘UPI’ મોડેલ બનશે પાયો
આ સમગ્ર સિસ્ટમને આકાર આપવામાં ભારતની ભૂમિકા સૌથી મહત્ત્વની છે. ભારતનું સફળ UPI મોડેલ આ આંતરરાષ્ટ્રીય સિસ્ટમ માટે માર્ગદર્શક બન્યું છે. ભારતે સૂચવ્યું છે કે ચલણોને મિશ્રિત કરવા કરતાં સિસ્ટમ્સને ઇન્ટરકનેક્ટ કરવી વધુ અસરકારક રહેશે. આ સિસ્ટમથી વ્યવહાર ખર્ચમાં ઘટાડો થશે અને પેમેન્ટ તાત્કાલિક થઈ શકશે.
કેવી રીતે કામ કરશે ‘બ્રિક્સ પે’?
આ સિસ્ટમ મુખ્ય બે ટેકનિકલ પિલર પર આધારિત છે. પહેલું નેટ સેટલમેન્ટ સાયકલ, દરેક વ્યવહાર વખતે પૈસા ચૂકવવાને બદલે, આયાત અને નિકાસનો હિસાબ રાખવામાં આવશે. મહિનાના અંતે જે તફાવત નીકળશે તેની જ ચુકવણી કરવાની રહેશે. ઉદાહરણ તરીકે, જો ભારત અને ચીન વચ્ચે 500 અબજના વેપાર સામે 450 અબજની આયાત થઈ હોય, તો માત્ર 50 અબજનું જ સેટલમેન્ટ થશે.
બીજુ ફોરેક્સ સ્વેપ લાઇન, જો કોઈ દેશને બીજા દેશના ચલણની અચાનક જરૂર પડે, તો કેન્દ્રીય બેન્કો પરસ્પર વિનિમય કરીને આર્થિક સંતુલન જાળવી શકશે.
ડોલરનો ત્યાગ કેમ?
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ બાદ અમેરિકાએ રશિયાના 300 અબજ ડોલર ફ્રીઝ કરી દીધા અને તેને SWIFT સિસ્ટમમાંથી બહાર કરી દીધું. આ ઘટનાએ ભારત અને ચીન સહિતના દેશોને ચેતવી દીધા છે કે ભવિષ્યમાં અમેરિકા આર્થિક પ્રતિબંધોને હથિયાર બનાવી શકે છે. આથી, ‘બ્રિક્સ પે’ એક સુરક્ષિત બેકઅપ તરીકે કામ કરશે જે સુનિશ્ચિત કરશે કે કોઈપણ કટોકટીમાં વેપાર અટકે નહીં.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ફરી પ્રમુખ બન્યા બાદ અમેરિકાનું વલણ વધુ કડક થઈ શકે છે, તેવા સમયે ભારત દ્વારા બ્રિક્સ સમિટનું આયોજન અને આ નવી પેમેન્ટ સિસ્ટમની જાહેરાત વૈશ્વિક મંચ પર ભારતની વધતી તાકાત દર્શાવે છે.
