અમદાવાદ : ભારતીય રિઝર્વ બેંકે બેંકો અને તેમના રિકવરી એજન્ટો દ્વારા વસૂલાત માટે બળજબરી કરવાની પ્રથાને પ્રતિબંધિત કરવા માટે માર્ગદર્શિકાનો ડ્રાફ્ટ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે, જેનો હેતુ લોન રિકવરી પ્રક્રિયા દરમિયાન દેવાદારો સાથે ન્યાયી વર્તન સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. ડ્રાફ્ટ નિયમોમાં સ્પષ્ટપણે જણાવાયું છે કે દેવાદારો પ્રત્યે અપમાનજનક અથવા ધમકીભરી ભાષાનો ઉપયોગ કરવો, વારંવાર અથવા અનામી કોલ કરવા, અયોગ્ય સંદેશા મોકલવા, દેવાદારો અથવા તેમના સહયોગીઓને હેરાન કરવા, જાહેરમાં તેમને અપમાનિત કરવા, હિંસાની ધમકી આપવા અને બાકી રકમ ન ચૂકવવા બદલ પરિણામોની ધમકી આપવા પર પ્રતિબંધ મૂકવો જોઈએ. પ્રસ્તાવિત નિયમો ૧ જુલાઈ, ૨૦૨૬થી અમલમાં આવશે. ડ્રાફ્ટ પર પ્રતિસાદ ૪ માર્ચ, ૨૦૨૬ સુધી ઉપલબ્ધ છે.
ડ્રાફ્ટ માર્ગદર્શિકા અનુસાર, બેંકો પાસે વસૂલાત સંબંધિત ફરિયાદોના નિવારણ માટે એક સમર્પિત પદ્ધતિ હોવી જોઈએ. રિઝર્વ બેંકે જણાવ્યું છે કે બેંકોએ તેમના કર્મચારીઓ અથવા રિકવરી એજન્ટો દ્વારા વસૂલાત હેતુઓ માટે દેવાદાર અથવા ગેરંટરને કરવામાં આવેલા કોલની સંખ્યા અને સમયનો રેકોર્ડ રાખવો જોઈએ.
રિઝર્વ બેંકે એવો પણ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે કે રિકવરી એજન્ટોએ ફક્ત ઉધાર લેનાર અથવા ગેરંટર સાથે જ વાતચીત કરવી જોઈએ અને તેમના સંબંધીઓ અથવા અન્ય સહયોગીઓનો સંપર્ક કરવાનું ટાળવું જોઈએ. રિકવરી હેતુ માટે ફોન કોલ્સ અને મુલાકાતો ફક્ત સવારે ૮ થી સાંજે ૭ વાગ્યાની વચ્ચે જ કરી શકાય છે.
કેન્દ્રીય બેંકે જણાવ્યું છે કે બેંકોએ સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં ચોક્કસ સમયે સંપર્ક ન કરવાની ઉધાર લેનારાઓની વિનંતીઓનું સન્માન કરવું જોઈએ. એજન્ટોને કૌટુંબિક કટોકટી, લગ્ન, તહેવારો અથવા શોક જેવા સંજોગોમાં રિકવરીનો પ્રયાસ કરવાથી દૂર રહેવાની પણ સૂચના આપવામાં આવી છે.
ડ્રાફ્ટ નિયમો અનુસાર, રિકવરી કર્મચારીઓએ વાતચીત દરમિયાન સભ્યતા, અને શિષ્ટાચાર જાળવવાની જરૂર છે. ધિરાણકર્તાઓએ એ પણ સુનિશ્ચિત કરવું જરૂરી છે કે રિકવરી એજન્ટો યોગ્ય તાલીમ મેળવે અને ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટયૂટ ઓફ બેંકિંગ એન્ડ ફાઇનાન્સ પાસેથી પ્રમાણપત્ર મેળવે. બેંકોએ લોન રિકવરીમાં રોકાયેલા રિકવરી એજન્ટો અને કર્મચારીઓ માટે યોગ્ય આચારસંહિતા પણ હોવી જોઈએ. બેંકોએ તેમની બધી ચેનલો, શાખાઓ, કચેરીઓ અને અન્ય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર સૂચિબદ્ધ રિકવરી એજન્ટોની અપડેટ કરેલી યાદી પણ પ્રદર્શિત કરવી જોઈએ.
આ મુદ્દે જો કોઈ ફરિયાદ નોંધાવે છે, તો ફરિયાદનો ઉકેલ ન આવે ત્યાં સુધી કેસ રિકવરી એજન્ટને સોંપવો જોઈએ નહીં.
બેંકોને એ પણ ખાતરી કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે કે રિકવરી એજન્ટ સાથેના કરારમાં કડક રિકવરી પ્રયાસોને પ્રેરિત કરવા માટે કોઈ રિકવરી લક્ષ્યો અથવા પ્રોત્સાહનો સામેલ ન હોય.
