નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬માં ડેરિવેટિવ્ઝ વેપારમાં ૪.૬૦ ટકાની સાધારણ વૃદ્ધિ
અમદાવાદ : નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬માં સ્થાનિક શેરબજારમાં કેશ સેગમેન્ટનું ટર્નઓવર ઘટયું હતું જયારે ડેરિવેટિવ્ઝ સેગમેન્ટમાં ટ્રેડિંગ પ્રવૃત્તિ ધીમી પડી જવા પામી હતી. નિયમનકારી સખતાઈ તથા બજારની નબળી કામગીરીએ વેપાર પર પ્રતિકૂળ અસર પડી હતી. બીએસઈ અને એનએસઈ બંનેના ઇક્વિટી કેશ સેગમેન્ટમાં સરેરાશ દૈનિક ટર્નઓવર વાર્ષિક ધોરણે ૬ ટકા ઘટીને રૂ. ૧.૧૩ લાખ કરોડ થયું હતું, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫માં રૂ. ૧.૨૧ લાખ કરોડ હતું.
બીજી બાજુ એફએન્ડઓ સેગમેન્ટમાં સરેરાશ દૈનિક ટર્નઓવર વાર્ષિક ધોરણે ૪.૬૦ ટકા જેટલું સાધારણ વધી રૂપિયા ૪૪૭ ટ્રિલિયન રહ્યું હતું. નાણાં વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં કેશ સેગમેન્ટમાં સરેરાશ દૈનિક ટર્નઓવર વાર્ષિક ધોરણે ૩૬.૬૬ ટકા જ્યારે એફએન્ડઓમાં ૧૮.૮૬ ટકા વધ્યું હતું.
છેલ્લા ૧૮ મહિનામાં અનેક નિયમનકારી ફેરફારોએ ડેરિવેટિવ્ઝમાં ટ્રેડિંગ પર અસર કરી છે. આ નિયમનકારી ફેરફારોમાં એક-એક્સચેન્જ-એક-અઠવાડિયાની સમાપ્તિ ફ્રેમવર્ક, કડક અપફ્રન્ટ માર્જિન આવશ્યકતાઓ અને વધેલા લોટ કદનો સમાવેશ થાય છે. બજારના જાણકારો આ નાણાકીય વર્ષમાં ટ્રેડિંગ વોલ્યુમમાં વધુ ઘટાડાને નકારી રહ્યા નથી.
આ સમય દરમિયાન બજારનું પ્રદર્શન પણ સુસ્ત રહ્યું હતું. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ દરમિયાન નિફ્ટી ૫૦ ઇન્ડેક્સ ૫.૧ ટકા ઘટયો હતો, જ્યારે સેન્સેક્સ ૭.૧ ટકા ઘટયો હતો. આનાથી કેશ સેગમેન્ટમાં પ્રવૃત્તિ વધુ ધીમી પડી હતી. જ્યારે એકંદર વોલ્યુમ નરમ પડયું છે, ત્યારે તમામ એક્સચેન્જોમાં સરેરાશ વેપાર કદ વધ્યું છે, જે ઉચ્ચ-મૂલ્યના વ્યવહારો તરફના પરિવર્તનનો સંકેત આપે છે. એનએસઈ પર સરેરાશ વેપાર કદ એક વર્ષ પહેલા રૂ. ૨૯,૦૪૬ થી વધીને રૂ. ૩૧,૫૪૫ થયું છે. બીએસઈ પર, તે રૂ. ૧૮,૭૨૦ થી વધીને રૂ. ૨૨,૮૨૨ થયું છે.
નિયમનકારી ફેરફારો વચ્ચે બીએસઈને ફાયદો થયો છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેનો બજાર હિસ્સો ૩૮% થી વધીને માર્ચ ૨૦૨૬ માં ૪૪% થયો હતો. સાપ્તાહિક સમાપ્તિ ગુરુવારમાં સ્થાનાંતરિત થવા છતાં, ઓપ્શન્સ પ્રીમિયમનો તેનો હિસ્સો ૨૪.૪% થી વધીને ૨૬.૧% થયો હતો.
એક એકસચેન્જ, એક જ સાપ્તાહિક એકસપાઈરી માળખા, માર્જિન આવશ્યકતામાં વધારો તથા લોટ સાઈઝમાં વધારો કરવા જેવા પગલાં વેપારમાં અવરોધરૂપ બન્યા છે. અમેરિકા દ્વારા ટેરિફ પગલાં અને ત્યારબાદ વર્ષના અંતિમ મહિના માર્ચમાં યુદ્ધની સ્થિતિએ બજારનું માનસ ખરડી નાખ્યું છે. સેબી ના મોટાભાગના સુધારા હવે અમલી બન્યા છે. તેથી, ટ્રેડરો હવે રિઝર્વ બેંક તરફથી થનારા સંભવિત ફેરફારો પર ધ્યાન આપી રહ્યા છે. આ ફેરફારો ટ્રેડિંગને વધુ અસર કરી શકે છે.
દરમિયાન રિઝર્વ બેન્ક દ્વારા બ્રોકરોને બેન્ક ગેરન્ટી માટેના ધોરણોમાં સખતાઈ તથા સિક્યુરિટીસ ટ્રાન્ઝકશન ટેકસ (એસટીટી)માં વધારાથી વર્તમાન નવા નાણાં વર્ષમાં વેપાર પ્રવૃત્તિ પર અસર પડવાની શકયતા વ્યકત કરવામાં આવી છે.
એસટીટીમાં વધારો ૧લી એપ્રિલથી લાગુ થયો છે જ્યારે બેન્ક ગેરન્ટીના નવા ધોરણનો અમલ લંબાવી ૧ જુલાઈ કરાયો છે.
