મુંબઈ : ગુરુવારે જાહેર કરાયેલ રિઝર્વ બેંકના વાર્ષિક અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન ચલણી નોટ છાપવા પરનો ખર્ચ લગભગ ૨૫ ટકા વધીને ૬,૩૭૨.૮ કરોડ થયો છે, જે પાછલા વર્ષ દરમિયાન ૫,૧૦૧.૪ કરોડ હતો, જે મુખ્યત્વે નોટ છાપવા માટેના માંગમાં વધારાને કારણે હતો. ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન ચલણમાં રહેલી નોટોનું મૂલ્ય અને વોલ્યુમ અનુક્રમે ૬ ટકા અને ૫.૬ ટકા વધ્યું છે.
૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન, રૂ.૫૦૦ ની નોટોનો હિસ્સો ૮૬ ટકા હતો, જે મૂલ્યની દ્રષ્ટિએ થોડો ઘટયો હતો. વોલ્યુમની દ્રષ્ટિએ, રૂ.૫૦૦ ના મૂલ્યનો હિસ્સો ૪૦.૯ ટકા હતો, જે કુલ ચલણમાં સૌથી વધુ હતો, ત્યારબાદ રૂ.૧૦ ના મૂલ્યની નોટોનો હિસ્સો ૧૬.૪ ટકા હતો. નીચા મૂલ્યની નોટો (રૂ.૧૦, ૨૦ અને ૫૦) કુલ ચલણમાં જથ્થાની દ્રષ્ટિએ ૩૧.૭ ટકા હતી.
મે ૨૦૨૩ માં શરૂ કરાયેલી રૂ.૨૦૦૦ ની નોટો ચલણમાંથી પાછી ખેંચવાની પ્રક્રિયા વર્ષ દરમિયાન ચાલુ રહી હતી અને જાહેરાત સમયે ચલણમાં રહેલા રૂ.૩.૫૬ લાખ કરોડમાંથી ૯૮.૨ ટકા ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૫ સુધીમાં બેંકિંગ સિસ્ટમમાં પાછી આવી ગઈ છે.અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન ચલણમાં રહેલા સિક્કાઓનું મૂલ્ય અને વોલ્યુમ અનુક્રમે ૯.૬ ટકા અને ૩.૬ ટકા વધ્યું હતું.
ઉપરાંત, ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન ચલણમાં ઈ-રૂપિયાના મૂલ્યમાં ૩૩૪ ટકાનો વધારો થયો છે. ચલણમાં રહેલા ચલણમાં બેંકનોટ, સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ ચલણ (CBDC) અને સિક્કાનો સમાવેશ થાય છે. રિઝર્વ બેંક હવે રૂ.૨, ૫ અને ૨૦૦૦ ના મૂલ્યની બેંકનોટ છાપી રહી નથી.
નકલી નોટો અંગે, અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન, બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં મળી આવેલી કુલ નકલી ભારતીય ચલણ નોટોમાંથી ૪.૭ ટકા રિઝર્વ બેંકમાં મળી આવી હતી. ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન ૧૦, ૨૦, ૫૦, ૧૦૦ અને ૨૦૦૦ રૂપિયાના મૂલ્યની નકલી નોટોમાં ઘટાડો થયો હતો.
