મુંબઈ : દેશના પ્રમુખ શેર બજારો નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (એનએસઈ) અને બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (બીએસઈ) વચ્ચે તાજેતરના ભૂતકાળમાં ડેરિવેટીવ્ઝ સેગ્મેન્ટમાં બિઝનેસ કબજે કરવાની તીવ્ર હરીફાઈ વચ્ચે ડેરિવેટીવ્ઝ કોન્ટ્રાક્ટસની એક્સપાયરી મામલે ફેરફારો લાગુ કરવાની શરૂઆત થઈ હતી. બન્ને એક્સચેન્જો હવે એક્સપાયરી દિવસમાં ફેરફાર અમલી બનાવવાની તૈયારીમાં છે. ૨૮, ઓગસ્ટ, ૨૦૨૫ના નિફટીની એક્સપાયરી ગુરૂવારે એક્પાયર થનારા કોન્ટ્રાક્ટો માટે અંતિમ હશે. હવે આગામી મંગળવારથી નવા ડેરિવેટીવ્ઝ કોન્ટ્રાક્ટ માટે એક્સપાયરી અમલી બનશે.
મૂડી બજાર નિયામક તંત્ર સિક્યુરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (સેબી)ના ડેરિવેટીવ્ઝમાં રિટેલ વ્યક્તિગત હિસ્સેદારી ઘટાડવાના લક્ષ્ય વચ્ચે આ એક્સપાયરી તારીખોમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે. સેબીના ચેરમેન તુહિન કાંતા પાંડેએ આ મહિનાની શરૂઆતમાં ડેરિવેટીવ્ઝ માર્કેટમાં વધુ ગુણવતા અને સંતુલન માટે હાકલ કરી હતી, જેમાં ટ્રેડિંગ વોલ્યુમ અંતર્ગત કેશ સેગ્મેન્ટ કરતાં અપ્રમાણસર રીતે વધારે છે.
એનએસઈ અને બીએસઈ બન્નેમાં અઠવાડિક, માસિક, ત્રિમાસિક અને અર્ધવાર્ષિક એફ એન્ડ ઓ કોન્ટ્રેક્ટ હોય છે. અગાઉ એક્સચેન્જો પાસે નિફટી ૫૦, બેંક નિફટી જેવા વિવિધ બેન્ચમાર્ક દ્વારા બહુવિધ વિક્લી એફ એન્ડ ઓ કોન્ટ્રેક્ટ હતા, જો કે ગત નવેમ્બરમાં સેબીએ જણાવ્યું હતું કે, એક્સચેન્જોને પ્રતિ એક્સચેન્જ ફક્ત એક બેન્ચમાર્ક ઈન્ડેક્સ માટે અઠવાડિક એક્સપાયરી એફ એન્ડ ઓ કોન્ટ્રેક્ટ ઓફર કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. આ સેગ્મેન્ટમાં રિટેલ હિસ્સેદારી ઘટાડવા માટે એક્સચેન્જની ઝુંબેશના ભાગરૂપે કરવામાં આવ્યું હતું.
એનએસઈમાં બેંક નિફટી, નિફટી ફાઈનાન્શિયલ સર્વિસિઝ અને નિફટી મિડ કેપ સિલેક્ટ માટે વિકલી એક્સપાયરી બંધ કરવામાં આવી હતી, કેમ કે એક્સચેન્જે નિફટી ૫૦ ઈન્ડેક્સ પસંદ કર્યો હતો. આ જ પ્રમાણે બીએસઈએ બેંકેક્સ અને સેન્સેક્સ ૫૦ બંધ કર્યા હતા, કેમ કે એક્સચેન્જે સેન્સેક્સ ઈન્ડેક્સ પસંદ કર્યો હતો.
હાલની સ્થિતિ મુજબ ૨૮, ઓગસ્ટના અંત સુધી એનએસઈની નિફટી ૫૦ વિક્લી એક્સપાયરી દર અઠવાડિયાના ગુરૂવારે હતી, જ્યારે માસિક એક્સપાયરી દર મહિનાના છેલ્લા ગુરૂવારે થતી હતી. બીએસઈ પર સેન્સેક્સ ઈન્ડેક્સના વિક્લી કોન્ટ્રેક્ટ દર મંગળવારે એક્પાયર થાય છે, જ્યારે માસિક કોન્ટ્રેક્ટ મહિનાના છેલ્લા મંગળવારે એક્સપાયર થાય છે.
પરંતુ આ આગામી મહિના/કોન્ટ્રાક્ટમાં બદલાશે. નિફટીના અઠવાડિક કોન્ટ્રેક્ટ અઠવાડિયાના મંગળવારે એક્સપાયર થશે. નિફટીના માસિક, ત્રિમાસિક અને અર્ધવાર્ષિક કોન્ટ્રેક્ટ મહિનાના છેલ્લા મંગળવારે એક્પાયર થશે. બીએસઈના કોન્ટ્રેકટ સંબંધિત અઠવાડિક અને માસિક કોન્ટ્રેક્ટ ગુરૂવારે એક્પાયર થશે. એક્સપાયરી તારીખોમાં ફેરફાર સાથે, વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે, આઈપીઓ લાવવાની તૈયારીમાં રહેલા એનએસઈનો ઈન્ડેક્સ ઓપ્શન્સ પ્રીમિયમ ટર્નઓવર સ્પેસમાં બજાર હિસ્સો તેના હરીફ બીએસઈનો ભોગે વધશે.
હવે, ઓપ્શન પ્રીમિયમ એ કિંમત છે, જેના પર ઓપ્શન કોન્ટ્રેક્ટ ખરીદવામાં આવે ચે અથવા વેચવામાં આવે છે, અને એક્સચેન્જ માટે આ સૌથી મોટો આવક સર્જન કરતું સેગ્મેન્ટ છે. ગોલ્ડમેન સાશે ચેતવણી આપી હતી કે, બીએસઈને બજાર હિસ્સામાં ત્રણ ટકા પોઈન્ટનો ઘટાડો અને નાણા વર્ષ ૨૦૨૬માં ઈપીએસ અંદાજમાં બે ટકાનો ઘટાડો થઈ શકે છે.
હાલમાં ૨૬, ઓગસ્ટ સુધી, બીએસઈને ત્રણ વર્કિંગ દિવસ અને એનએસઈને બે વર્કિંગ દિવસ મળે છે અને જો તે ઉલટું થાય છે, તો તે બીએસઈના વોલ્યુમ પર અસર કરી શકે છે, એવું વિશ્લેષકોનું માનવું છે. જાન્યુઆરી ૨૦૨૫માં બીએસઈએ તેની ઈન્ડેક્સ ઓપ્શન્સ એક્સપાયરી મંગળવાર પર ખસેડી હતી, જ્યારે એનએસઈએ ગુરૂવારે એક્સપાયરી ચાલુ રાખી હતી. આ ફેરફારથી બીએસઈને પ્રીમિયમ ટર્નઓવરના આધારે ઈન્ડેક્સ ઓપ્શન્સમાં નોંધપાત્ર ટ્રેકશન મેળવવામાં મદદ મળી હતી, જે હવે જોખમી લાગે છે.
